Η τυραννία της οικονομίας

«Αυτός είναι ο τρόπος που ο κόσμος τελειώνει,
Όχι μ ’ένα πάταγο αλλά μ’ ένα λυγμό»
T.S.Eliot

Όχι πια άλλα κροκοδείλια δάκρυα για την πτώση στην πρόσφατη θεομηνία του ιστορικού μονότοξου και απαράμιλλης ομορφιάς γεφυριού της Πλάκας στην Ήπειρο. Τα μανιασμένα νερά από τα αγέρωχα βουνά μ’ ένα παρατεταμένο βουητό (λυγμό) εκδικήθηκαν τον υβριστή άνθρωπο, εν ονόματι της φύσης, για τα φαραωνικά έργα του (φράγματα της ΔΕΗ στον Αώο ποταμό στα Γιάννενα και στον Άραχθο στην Άρτα). Ο λυγμός των νερών δεν λογάριασε την μαστορική τέχνη των κτιστάδων και ο απαιτούμενος φόρος τιμής στους μαστόρους της πέτρας δεν είναι απλώς το ξαναχτίσιμο του γεφυριού, αλλά η αλλαγή προτύπου ζωής, η αρμονική συμφιλίωση με τη φύση. Γιατί έπεσε το γεφύρι; Επειδή δεν εκπονήθηκαν μελέτες; Δεν έγιναν οι απαραίτητες ενέργειες για τη συντήρησή του; Σπαταλήθηκαν τα χρήματα σε έργα βιτρίνας ή μούχλιασαν στα συρτάρια της γραφειοκρατίας ή γιατί έβρεξε πολύ ο θεός; Συνέβαλλαν σίγουρα και τα παραπάνω. Αν μείνουμε όμως μόνο σ’ αυτές τις διαπιστώσεις ρίχνουμε νερό στο μύλο της απενοχοποίησης του ανθρώπου-υπερόπτη που θεωρεί ότι ξέκοψε από τη φύση, τη ζωώδη προϊστορία του και ως ανώτερος από τα άλλα είδη είναι ηθικά νομιμοποιημένος να κατακτήσει τη φύση. Η βία του προμηθεϊκού ανθρώπου είναι ενάρετη γιατί αντικειμενικά οδηγεί στην πρόοδο. Τι είναι όμως πρόοδος για το δυτικό πολιτισμό; Η αέναη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων με σκοπό την παραγωγή αγαθών. Τι απαιτείται γι’ αυτή την ανάπτυξη; Ενέργεια, υδροηλεκτρικά εργοστάσια, εξηλεκτρισμός. Κι όταν τα συσσωρευμένα νερά υπερβαίνουν ένα όριο τι κάνουμε; Διοχετεύουμε τα πλεονάζοντα νερά του υδροηλεκτρικού φράγματος του Αώου στον Άραχθο ποταμό και το πολύ-πολύ να ρίξουμε ένα γεφύρι ή να πνιγούνε οι παρακάτω, οι Αρτινοί, για να μην πνιγούμε εμείς οι Γιαννιώτες. Παράπλευρες απώλειες του πολέμου ανθρώπου-φύσης. Ανάπτυξη ή θάνατος.
Γιατί λοιπόν έπεσε το γεφύρι; Γιατί το υποκείμενο έχει εκπέσει, έχει μετατραπεί σε μονοδιάστατο άνθρωπο, ένα ανθρωπολογικό τέρας, σε οικονομικό άνθρωπο (homo economicus) και σε ορθολογικό ατομιστή. Αυτός ο ανθρωπολογικός τύπος ενδιαφέρεται μόνο για το ιδιοτελές του όφελος, μπαζώνει τα ρέματα, καταπατά τις παρόχθιες εκτάσεις, μολύνει τα νερά και τον αέρα, ρίχνει τα γεφύρια. Γιατί όμως πορεύεται μ’ αυτό τον τρόπο; Γιατί το μοναδικό κίνητρο αυτού του τέρατος είναι η μεγιστοποίηση των απολαύσεων που προκύπτουν από τις απεριόριστες επιθυμίες του, τη διαρκή δηλαδή κατανάλωση εμπορευμάτων. Η δίκαιη κοινωνία για το homo economicus είναι η καταναλωτική κοινωνία, αυτή που προσφέρει ένα υψηλό βιοτικό επίπεδο, που παράγει εμπορεύματα για να καλύψει τις απεριόριστες επιθυμίες. Αυτή δεν είναι άλλωστε η πεμπτουσία του ωφελιμισμού; Ο καταναλωτικός όμως ηδονισμός χρειάζεται ένα ενεργοβόρο παραγωγικό μοντέλο, για να είναι ικανό να παράγει διαρκώς νέα προϊόντα. Χρειάζεται δηλαδή τα γιγάντια και περιβαλλοντικά καταστροφικά υδροηλεκτρικά έργα της ΔΕΗ, την χρήση λιθάνθρακα και αύριο των υδρογονανθράκων και της πυρηνικής ενέργειας. Καταναλώνω άρα υπάρχω είναι το νόημα της ζωής του δυτικού ανθρώπου και για να γίνει πράξη αυτή η εκπτώχευση της ύπαρξης χρειάζεται η παραπάνω ενεργοβόρος παραγωγική μηχανή. Μίλησε κανείς για ήπιες μορφές ενέργειας ή για μικρές υδροηλεκτρικές μονάδες για τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών; Αυτή η εκπτώχευση έχει ρίζες και στην αριστερά. Στο ερώτημα τι είναι σοσιαλισμός ο Λένιν έδωσε μια βαθυστόχαστη(!!) απάντηση: εξηλεκτρισμός και σοβιέτ. Γι’ αυτή λοιπόν την πτώση του υποκειμένου σε ιδιοτελή καταναλωτικό ατομιστή πρέπει να κλαίμε. Για να μην τελειώσει ο κόσμος μ’ ένα λυγμό, γεγονός αδιάφορο για τη φύση και το σύμπαν, είναι καιρός να αλλάξουμε πορεία.
Όχι πια άλλα δάκρυα, συσκέψεις και ανακοινώσεις, για την καταστροφή από τα πλημμυρικά φαινόμενα του κάμπου της Άρτας. Λίγο γιατί ο θεός έβρεξε πολύ, λίγο γιατί οι από πάνω, οι Γιαννιώτες, έσπρωξαν τα νερά παρακάτω, αυτά περπάτησαν μέχρι την Άρτα. Αιώνες κάνουν αυτή τη διαδρομή και στο τέλος απλώνονται για να ξαποστάσουν μετά το κοπιαστικό τους ταξίδι. Πριν ξαποστάσουν όμως τα συλλαμβάνουν στο φράγμα του Πουρναρίου της Άρτας για να παράγει ρεύμα η ΔΕΗ, όχι για τις ανάγκες των κατοίκων αλλά για να το πουλάει στη βόρεια Ελλάδα και στα Βαλκάνια. Τα νερά έγιναν πολλά, στο όνομα όμως της εθνικής οικονομίας, της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας, έπρεπε να παραμένουν φυλακισμένα για να δουλεύει στο maximum το εργοστάσιο της ΔΕΗ και να παράγει ρεύμα και κέρδος. Ψιθύρισε κανείς ότι οι άνθρωποι είναι πάνω από τα κέρδη; \
Αλήθεια τι θέση πήραν όλες οι πολιτικές δυνάμεις όταν αποφασίστηκε στη μπούκα της πόλης της Άρτας , γεγονός που δεν έχει γίνει σε κανένα μέρος του κόσμου, να κτιστεί ένα φράγμα; Ξέχασα. Η τεχνολογία είναι ανίκητη. Άκουσε κανείς τίποτα για το Τσερνομπίλ ή τη Φουκοσίμα; Οι φιλελεύθεροι θεωρούσαν πρόοδο ότι θα γίνει μια μεγάλη επένδυση και οι πάσης φύσεως αριστεροί νίκη ότι η διαχείριση του φράγματος και του υδροηλεκτρικού εργοστασίου θα ανήκει στο δημόσιο και όχι στους ιδιώτες. Αλήθεια από πότε είναι αριστερή αντίληψη ότι η μορφή της ιδιοκτησίας (ιδιωτικό ή δημόσιο) καθορίζει το περιεχόμενο; Τι σημασία έχει η μορφή της ιδιοκτησίας αν τα κέρδη, η τυραννία της οικονομίας, η λατρεία της αποδοτικότητας, της ανταγωνιστικότητας είναι πάνω από τους ανθρώπους; Η δημόσια ΔΕΗ και τα έργα της δεν έπνιξε τώρα την πόλη;
Κι όταν λοιπόν τα φυλακισμένα νερά πολλαπλασιάστηκαν οι δήμαρχοι των παρόχθιων περιοχών αρνούνταν να συναινέσουν σε μια προληπτική εκτόνωση των νερών στο φράγμα για να μην πλημμυρίσουν οι καταπατητές ψηφοφόροι τους. Κι όταν έγιναν πάρα πολλοί οι φυλακισμένοι τους απελευθέρωσαν για να μην καταρρεύσει η φυλακή ( φράγμα) από την απειλούμενη εξέγερση. Το αποτέλεσμα ήταν να κατακλύσουν τον κάμπο και να τον λεηλατήσουν. Το ποτάμι απλώθηκε στα όριά του μόνο που αυτά ήταν καταπατημένα από φιλελεύθερους, αριστερούς, κομμουνιστές, την εκκλησία, επιχειρηματίες και δημοτικούς άρχοντες. Είχαν γίνει σπίτια, καλλιεργούμενες εκτάσεις, δρόμοι, εργοστάσια. Διαμαρτυρήθηκε κανένας πολιτικός φορέας ή κίνηση πολιτών για την καταπάτηση των κοινών, των δημοσίων αγαθών, της κοίτης του ποταμού; Ορισμένοι μάλιστα από την αριστερά για να δικαιολογήσουν την ένοχη συνείδησή τους έχουν έτοιμη την απάντηση. Φτωχοί άνθρωποι είναι οι καταπατητές των κοινών αγαθών, θεωρώντας έτσι ότι η απληστία και η ιδιοτέλεια είναι καλή γιατί παράγει αγαθά για να καλυφθούν οι ανθρώπινες ανάγκες. Αν το κακό όμως είναι κοινότυπο, όπως είπε η Χάνα Άρεντ, τότε και η ιδιοτέλεια είναι κοινότυπη ανεξάρτητα από την ιδεολογική θέση του καθενός. Υπάρχει όμως φως στο τούνελ ή το υποκείμενο έχει αμετάκλητα αλλοτριωθεί;
Σήμερα χρειαζόμαστε ένα κίνημα για έναν οικονομικό αθεϊσμό, που θα έχει ως στόχο την ελάττωση της οικονομικής δραστηριότητας, την απεξάρτηση του ατόμου από την τυραννία της οικονομίας, την παράλογη ιδέα ότι κάθε ανθρώπινη επιλογή οδηγείται από την οικονομική λογική και το κέρδος και την ταύτιση της ευτυχίας με την απεριόριστη κατοχή πραγμάτων.
Χάρης Ναξάκης (μέσω Art Version)
Καθηγητής Οικονομικών στο ΤΕΙ Ηπείρου, συγγραφέαςhttp://eagainst.com

Μύθοι και πραγματικότητες γύρω από την υγεία μας

Είναι το περπάτημα εξίσου αποδοτικό με το τρέξιμο; Η τηλεόραση βλάπτει την όραση; Τα αβγά ανεβάζουν την χοληστερίνη; Ποιο κρασί είναι καλύτερο; Το λευκό ή το κόκκινο; Βοηθάει το γιαούρτι στην πέψη; Οι λευκαντικές οδοντόκρεμες λευκαίνουν όντως τα δόντια; Μάθετε όλες τις απαντήσεις σε 20 βασικά ερωτήματα.

• Είναι αποτελεσματικά τα σιρόπια για τον βήχα;

Οχι. Το 2006 η αμερικανική ιατρική ένωση συμφώνησε πως η πλειοψηφία των σιροπιών δεν είναι αποτελεσματική επειδή περιέχουν πολύ μικρή δοσολογία των συστατικών που καταπολεμούν το βήχα. Τα μόνα σιρόπια που ανακουφίζουν από το βήχα είναι εκείνα που περιέχουν αντισταμινικά.

• Η κατανάλωση ζάχαρης προκαλεί υπερδραστηριότητα στα παιδιά;

Οχι. Η μελέτη 23 ερευνών απέδειξε ότι η ζάχαρη δεν επηρεάζει στο ελάχιστο τη συμπεριφορά των παιδιών.

• Τα ζαχαρούχα αναψυκτικά οδηγούν στον διαβήτη;

Ναι. Ερευνα της Αμερικανικής Φαρμακευτικής ομοσπονδίας έδειξε πως οι γυναίκες που έπιναν ένα ή περισσότερα ζαχαρούχα αναψυκτικά την ημέρα αύξησαν κατά 83% τις πιθανότητες να πάθουν διαβήτη τύπου 2.

• Χρειάζομαι αντηλιακό με δείκτη προστασίας πάνω από 30;

Οχι. Τα αντηλιακά με δείκτη προστασίας 30 μπλοκάρουν το 97% των βλαβερών υπεριωδών ακτίνων. Ο μεγαλύτερος δείκτης προστασίας δεν προσφέρει απολύτως τίποτα. Αυτό μου μετρά είναι το αντηλιακό σας να καλύπτει τόσο της UVA όσο και τις UVB ακτίνες του ήλιου.

• Το όξινο γλουταμινικό νάτριο που περιέχεται στο κινέζικο φαγητό προκαλεί πονοκεφάλους;

Οχι. Δεν αποδεικνύεται καμία σχέση του συστατικού αυτού με τη δημιουργία πονοκεφάλων. Η ψευδής αυτή αντίληψη δημιουργήθηκε τη δεκαετία του ’60 όταν μικρές εμβέλειας και λανθασμένες εκθέσεις συνέδεσαν το γλουταμινικό νάτριο με πονοκεφάλους πελατών κινέζικων εστιατορίων.

• Παχαίνουν οι ξηροί καρποί;

Οχι. Μολονότι το 75% ενός ξηρού καρπού αποτελείται από λίπος, η κατανάλωσή τους δεν συνεπάγεται αυτόματα πως θα παχύνετε. Σημασία έχει η ποσότητα που θα φάτε. Οι ξηροί καρποί περιλαμβάνουν υγιές λίπος που είναι απαραίτητο από τον οργανισμό.

• Είναι το περπάτημα εξίσου αποδοτικό με το τρέξιμο;

Ναι. Οι έρευνες δείχνουν πως η διάρκεια της άσκησης – και το καύσιμο των θερμίδων – είναι πιο σημαντική από την ένταση της προπόνησης. Το τρέξιμο είναι ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος άσκησης, αλλά όχι απαραίτητα ο καλύτερος. Ερευνες δείχνουν ότι το περπάτημα με ένα μέσο ρυθμό και το τρέξιμο έχουν τα ίδια οφέλη για τον οργανισμό, αρκεί να καταναλώνουν την ίδια ποσότητα ενέργειας.

• Είναι η κατανάλωση χυμών εξίσου καλή με την κατανάλωση φρούτων;

Οχι. Το να τρως φρούτα έχει μεγαλύτερα διατροφικά οφέλη από την κατανάλωση χυμών. Κι αυτό επειδή όταν υγροποιείς τα φρούτα χάνεις τις βιταμίνες της φλούδας και των ινών.

• Είναι όλα τα πολύσπορα είδη ψωμιού καλύτερα από το άσπρο ψωμί;

Δεν είναι όλα τα πολύσπορα, τα μαύρα ψωμιά το ίδιο. Το ψωμί ολικής άλεσης που περιέχει όλα τα μέρη του πυρήνα του κόκκου που είναι πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά και φυτικές ίνες, είναι καλύτερα. Ορισμένα μαύρα ψωμιά, όμως, είναι απλώς άσπρα ψωμιά με λίγη καραμέλα χρωματισμού για να πλασάρονται ως υγιεινά.

• Μπορεί ένα υδρομασάζ να σε αρρωστήσει;

Ναι. Τα υδρομασάζ, ειδικά εκείνα σε σπα, ξενοδοχεία και γυμναστήρια, είναι τα τέλεια μέρη επώασης μικροβίων. Το νερό δεν είναι αρκετά ζεστό για να σκοτώσει τα βακτήρια. Αντίθετα, είναι στην κατάλληλη θερμοκρασία για να βοηθήσει στην ανάπτυξη των μικροβίων. Η πιο επικίνδυνη αρρώστια που μπορεί να κολλήσει κανείς από ένα τζακούζι είναι ένα είδος πνευμονίας που λέγεται η νόσος του λεγεωνάριου. Από αυτή αρρώστησαν περισσότερα από 100 άτομα στη έπαυλη του Playboy το 2011.

• Ο καφές προκαλεί καρκίνο;

Οχι. Τη δεκαετία του ’80 μια έρευνα συνέδεσε την κατανάλωση καφέ με τη πρόκληση καρκίνου στο πάγκρεας. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Απεναντίας ο καφές ο έχει ευεργετικές ιδιότητες στο περιορισμό των πιθανοτήτων εκδήλωσης διαβήτη, Πάρκινσον, καρκίνου στο συκώτι, ενώ βοηθά και στην κατάθλιψη.

• Τα αβγά ανεβάζουν τα επίπεδα χοληστερίνης;

Οχι. Παρότι τα αβγά είναι γεμάτα χοληστερίνη, οι πρόσφατες έρευνες έδειξαν πως τα κορεσμένα λιπαρά επηρεάζουν περισσότερο τον δείκτη χοληστερίνης από τα φαγητά που περιέχουν χοληστερίνη.

• Μπορεί κανείς να πίνει πάρα πολύ νερό;

Ναι. Είναι πάρα πάρα πολύ σπάνιο να πεθάνει κανείς από το πολύ νερό. Η πόση μεγάλης ποσότητας νερού μπορεί να προκαλέσει τη λεγόμενη δηλητηρίαση του νερού που συμβαίνει επειδή αραιώνει τη συγκέντρωση του νατρίου στο αίμα και οδηγεί σε μια κατάσταση γνωστή ως υπονατριαιμία. Τα συμπτώματα της υπονατριαιμίας κυμαίνονται από ναυτία και σύγχηση ως σπασμούς. Γι αυτό σε απαιτητικές προπονήσεις να καταναλώνετε υγρά με ηλεκτρολύτες.

• Βοηθάει το γιαούρτι στα προβλήματα πέψης;

Ναι. Ο οργανισμός μας για να χωνέψει είναι γεμάτος μικροοργανισμούς. Ορισμένους καλούς κι άλλους κακούς. Το γιαούρτι περιέχει ευεργετικά βακτήρια που λέγονται προβιοτικά και βοηθούν στη σωστή ισορροπία του οργανισμού. Τα προβιοτικά βοηθούν σε δυσκοιλιότητα και διάρροια.

• Οι λευκαντικές οδοντόκρεμες βοηθούν περισσότερο στη λεύκανση των δοντιών από τις κοινές οδοντόκρεμες;

Οχι. Περιέχουν κάποια συστατικά που μπορεί να κάνουν τα δόντια σας να δείχνουν πιο λευκά αφαιρώντας τους «λεκέδες». Στην πραγματικότητα, όμως δεν λευκαίνουν τα δόντια.

• Είναι ασφαλές να τοποθετήσεις πλαστικά σκεύη σε φούρνο μικροκυμάτων;

Ναι. Αρκεί, βέβαια, να έχουν την ένδειξη «ασφαλές για μικροκύματα». Τα χημικά που περιέχουν δεν εισχωρούν μέσα στο φαγητό.

• Μπορεί η τηλεόραση να καταστρέψει την όρασή σας;

Οχι. Πρόκειται για μύθο που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’50 όταν οι τηλεοράσεις εξέπεμπαν ακτινοβολία. Οι καινούριες τηλεοράσεις μπλοκάρουν τις επιβλαβείς εκπομπές.

• Είναι το κόκκινο κρασί καλύτερο από το λευκό κρασί;

Ναι. Το κόκκινο κρασί περιέχει μεγαλύτερη ποσότητα ρεσβερατρόλης, ενός αντιοξειδωτικού που βρίσκεται στο φλοιό του σταφυλιού και καταπολεμά ασθένειες που σχετίζονται με τη γήρανση.

• Είναι το εμφιαλωμένο νερό καλύτερο από το νερό της βρύσης;

Οχι. Το εμφιαλωμένο νερό δεν είναι ούτε πιο ασφαλές ούτε πιο καθαρό μολονότι είναι πιο ακριβό. Για την ακρίβεια το εμφιαλωμένο είναι πιο εύκολο να μολυνθεί, διότι ενώ προέρχεται από τις ίδιες πηγές με το νερό της βρύσης, ελέγχεται για προσμείξεις μόνο μια φορά την εβδομάδα ή το μήνα, ενώ οι δημόσιες παροχές νερού ελέγχονται καθημερινά.

• Το λάδι μπορεί να αποτρέψει μια καρδιακή προσβολή;

Ναι. Το καλής ποιότητας έξτρα παρθένο ελαιόλαδο περιέχει πολυφενόλες και αντιοξειδωτικά που μειώνουν τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων. Τα περισσότερα λάδια μαζικής παραγωγής έχουν μειωμένες πολυφενόλες λόγω κακής συγκομιδής των καρπών, κακής φύλαξης και μαζικής επεξεργασίας.

http://gk-aris.blogspot.gr/2015/02/blog-post_43.html

Το παραμύθι της Κοκκινοσκουφίτσας από την πλευρά του λύκου

Πώς θα ήταν κάθε ιστορία, αν τη βλέπαμε και από την πλευρά του άλλου;
Και δεν εννοώ μόνο τα παραμύθια, αλλά γενικότερα τη ζωή.
Διαβάστε το επόμενο “διαφορετικό” παραμύθι:
Το παραμύθι της Κοκκινοσκουφίτσας από την πλευρά του λύκου
Η ακόλουθη ιστορία, παρουσιάζει το γνωστό παραμύθι της κοκκινοσκουφίτσας και του λύκου, από μια άλλη οπτική γωνία. Σε κάποια σχολεία, ή και σε διαλέξεις, παραθέτετε με σκοπό να καταπολεμήσει τον ρατσισμό και να αυξήσει την αλληλοκατανόηση μεταξύ των ανθρώπων αλλά και διαφορετικών λαών.
Το δάσος ήταν το σπιτικό μου. Ζούσα εκεί και νοιαζόμουν γι’ αυτό. Προσπαθούσα να το διατηρώ τακτικό και καθαρό.

Κάποτε, μια ηλιόλουστη μέρα, ενώ προσπαθούσα να συμμαζέψω κάτι σκουπίδια
που είχε παρατήσει ένας κατασκηνωτής, άκουσα βήματα. Πήδηξα πίσω από ένα
δέντρο και είδα ένα μικρό κορίτσι να έρχεται από ένα μονοπάτι, κρατώντας
ένα καλάθι. Μου φάνηκε ύποπτη από την αρχή γιατί φορούσε αστεία ρούχα
ολοκόκκινα, και το κεφάλι της ήταν καλυμμένο με μια κουκούλα σαν να μην
ήθελε να την αναγνωρίσουν.
Φυσικά, την σταμάτησα για να ερευνήσω το ζήτημα. Την ρώτησα ποια ήταν,
πού πήγαινε, από πού ερχόταν κλπ. Μου είπε μια ιστορία για κάποια
γιαγιά, που πήγαινε να την επισκεφθεί και να της πάει φαγητό.
Έδειχνε βασικά έντιμο άτομο, αλλά βρισκόταν στο δάσος μου και έδειχνε
ύποπτη μ’ αυτά τα ρούχα.. Έτσι αποφάσισα να της δείξω πόσο σοβαρό ήταν να
εισβάλλει έτσι, χωρίς ειδοποίηση, ντυμένη αστεία.
Την άφησα να συνεχίσει αλλά έτρεξα πριν από αυτήν στο σπίτι της γιαγιάς
της. Όταν συνάντησα την συμπαθητική γριούλα, της εξήγησα το πρόβλημά μου
και συμφώνησε ότι η εγγονή της χρειαζόταν ένα μάθημα. Η γριούλα
συμφώνησε να κρυφτεί ώσπου να την φωνάξω. Έτσι, κρύφτηκε κάτω από το
κρεβάτι. Όταν έφτασε το κορίτσι, την κάλεσα να μπει στην κρεβατοκάμαρα
όπου βρισκόμουν στο κρεβάτι ντυμένος σαν τη γιαγιά. Το κορίτσι ήλθε, με
τα κόκκινα μαγουλά της, και είπε κάτι άσχημο για τα μεγάλα μου αυτιά. Με
είχαν προσβάλει κι άλλοτε και έτσι προσπάθησα να πω κάτι θετικό. Είπα
ότι, ίσως, τα μεγάλα μου αυτιά, μου επέτρεπαν να την ακούω καλλίτερα.
Δηλαδή έδειχνα ότι την συμπαθούσα και ήθελα να προσέχω αυτά που λέει.
Αλλά έκανε άλλο ένα καλαμπούρι για τα γουρλωτά μου μάτια. Τώρα
καταλαβαίνετε πώς άρχισα να αισθάνομαι γι’ αυτό το κορίτσι, που έβαζε
ένα ευγενικό προσωπείο, αλλά ήταν τόσο κακοήθης. Παρ’ όλα αυτά, έχω την
τακτική να γυρίζω και το άλλο μάγουλο, και της είπα ότι τα γουρλωτά μου
μάτια με βοηθούν να την βλέπω καλλίτερα. Η επόμενη προσβολή  στ’ αλήθεια
με νευρίασε. Έχω κάποιο σύμπλεγμα για τα μεγάλα μου δόντια κι αυτό το
κορίτσι έκανε μία προσβλητική παρατήρηση.. Ξέρω ότι θα έπρεπε να μην χάσω
την ψυχραιμία μου, αλλά πήδηξα από το κρεβάτι και της φώναξα πως τα
μεγάλα μου δόντια ήταν χρήσιμα για να την φάω καλλίτερα.
Τώρα ας είμαστε ειλικρινείς, κανείς λύκος δεν θα έτρωγε ποτέ ένα
κορίτσι, όλοι το ξέρουν αυτό, αλλά αυτό το τρελοκόριτσο άρχισε να
τρέχει γύρω-γύρω ουρλιάζοντας κι εγώ προσπαθούσα να την φτάσω για να την
ηρεμήσω. Έβγαλα και τα ρούχα της γιαγιάς, αλλά αυτό φάνηκε να
χειροτερεύει τα πράγματα. Ξαφνικά η πόρτα άνοιξε με δυνατό κρότο και
ένας μεγαλόσωμος τύπος στεκόταν εκεί με το τσεκούρι του. Τον κοίταξα και
κατάλαβα ότι είχα βρει τον μπελά μου. Υπήρχε ένα ανοιχτό παράθυρο πίσω
μου και την κοπάνησα.
Θα ήθελα να μπορούσα να πω πως εδώ τελειώνει η ιστορία. Όμως, αυτή η
γριούλα γιαγιά ποτέ δεν είπε την δική μου πλευρά της κατάστασης. Σύντομα
κυκλοφόρησε η φήμη ότι ήμουν κακός και μοχθηρός.  Όλοι άρχισαν να με
αποφεύγουν. Δεν ξέρω τι έγινε το κοριτσάκι με τα αστεία κόκκινα ρούχα,
όμως, εγώ δεν έζησα από τότε καλά. Έτσι αποφάσισα να σας γράψω την
ιστορία μου.
Με εκτίμηση
Ο λύκος

ελατοδασος μανιταρια

άλλες ιστορίες

http://eagainst.com/articles/other-stories/

«Ήταν η νύχτα του καϊμάν, νύχτα καθάρια πνιγμένη στα ρύγχη που πρόβαλαν μες απ’ τη λάσπη, κι απ’ τα υπναλέα τενάγη ένας μουντός θόρυβος από πανοπλίες γυρνούσε στη χθόνια καταγωγή». (Pablo Neruda, ‘Mερικά Ζωντανά’).

Οι εκδόσεις των συναδέλφων εξέδωσαν το 2014 το βιβλίο ‘Οι άλλες ιστορίες’ του υποδιοικητή Μάρκος, μίας εμβληματικής μορφή του κινήματος των Ζαπατίστας. Οι μικρές ιστορίες που περιέχονται σε αυτό το μικρό βιβλίο συμπυκνώνουν την στάση ζωής, την κουλτούρα και την σοφία των ιθαγενών της επαρχίας Τσιάπας του Μεξικού. Και αυτήν ακριβώς την σοφία κατέγραψε στις μικρές «αυτόνομες» ιστορίες του ο υποδιοικητής Μάρκος, ανασύροντας στην επιφάνεια όλο τον πνευματικό «πλούτο» των ιθαγενών. Θα λέγαμε πως η ώσμωση, η σύμφυση μεταξύ ιθαγενών και Ζαπατίστας αποκρυσταλλώνεται και στο κατεξοχήν λογοτεχνικό πεδίο, το οποίο δεν καταγράφει απλώς και μόνο ιστορίες, αλλά «εμπλουτίζει» την ζωή. Οι ‘άλλες ιστορίες’ του υποδιοικητή Μάρκος συγκροτούν την πράξη του διαρκούς στοχασμού πάνω στη ζωή και στη φύση, στο πολιτικό και στην ενεργή αντίσταση. Δεν εκμαιεύει την συγκίνηση των αναγνωστών, αντιθέτως, θα λέγαμε πως συμβάλλει στην ενεργοποίηση των αντανακλαστικών του ανθρώπου ως κατεξοχήν κοινωνικού και πολιτικού «ζώου». Με αυτόν τον τρόπο, οι ιστορίες του Μάρκος «επικοινωνούν» οργανικά με τις ευρύτερες συνηχήσεις της ρήσης του Αριστοτέλη.
Οι αφηγήσεις του Μάρκος κινούνται στον αντίποδα των «πλούσιων» λογοτεχνικών εικόνων και αφηγήσεων καθότι δεν προβάλλουν μόνο την λιτότητα εικόνων, αλλά κύρια την λιτότητα που εγγράφεται σε εκείνα τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά που συγκροτούν την ανθρώπινη ζωή και πράξη, όπως ένα δένδρο που «φιλτράρει» και «διαμεσολαβεί» το φως.
Για τον σπουδαίο Σταγειρίτη φιλόσοφο, ο άνθρωπος είναι και λειτουργεί ως πολιτικό «ζώον», ως ζώον που δύναται να αντιληφθεί το όλον που τον περιβάλλει. Ο άνθρωπος, προικισμένος με τις λειτουργίες της σκέψης και της νόησης αίρει την κατάσταση του «άγριου θηρίου», στοχάζεται πολιτικά, συγκροτεί εκείνες τις πρωτόλειες συλλογικότητες που τείνουν να οδηγήσουν στη δόμηση οργανωμένων κοινωνιών. Έτσι, και οι ιστορίες του υποδιοικητή Μάρκος,1 μας υπενθυμίζουν το εύρος που έχει αποκτήσει η ρήση του Σταγειρίτη φιλόσοφου, ενώ, την ίδια στιγμή, καταδεικνύουν ότι το πολιτικό «ζώον» παραμένει διαρκές ζητούμενο για όλους όσοι δρουν και εναντιώνονται στην υπάρχουσα κοινωνικοπολιτική θέσμιση.
«Και όλα τα κοιτάγματα έμαθαν οι πρώτοι άντρες και οι γυναίκες. Και το πιο σημαντικό που έμαθαν είναι το κοίταγμα που κοιτά το ίδιο το κοίταγμα και το μαθαίνει και το γνωρίζει, το κοίταγμα που κοιτά το ίδιο κοιτάζοντας και κοιτάζοντας τον εαυτό του, που κοιτάζει δρόμους και κοιτάζει αύριο που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί, δρόμους που είναι ακόμη να περπατηθούν και ξημερώματα που είναι να γεννηθούν».2 Το «κοίταγμα» παραμένει διαρκές και μεταβαλλόμενο, στοχαστικό και «ενεργητικό». Αυτό το στοχαστικό «κοίταγμα», μαζί με τις λέξεις που προφέρονται και αποτυπώνονται στο χαρτί αποτελούν τα «όπλα» των δραστήριων και σκεπτόμενων ανθρώπων. Το «κοίταγμα» πηγαίνει πέρα από τον ορίζοντα, κοιτάζει «βαθιά» τον «εαυτό» του, «προχωρά» όταν η δράση σταματά. Και αυτά τα «πρώτα κοιτάγματα που έμαθαν οι πρώτοι άντρες και οι γυναίκες», αποτελούν την πρώτη ύλη που «τρέφει» με στοχασμό και με αμφιβολία τον κόσμο.
Ο Μάρκος και οι ιθαγενείς, ο Μάρκος και οι Ζαπατίστας μας προσκαλούν στο ταξίδι των κοιταγμάτων, ένα ταξίδι γνώσης και αμφιβολίας, δράσης και σιωπής. Όταν οι λέξεις «σωπαίνουν», το κοίταγμα «κοιτάζει αύριο που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί, δρόμους που είναι ακόμη να περπατηθούν και ξημερώματα που είναι να γεννηθούν». Ο γερό-Αντόνιο της ‘ιστορίας των κοιταγμάτων’ είναι η αρχετυπική μορφή της εξονυχιστικής παρατήρησης του κόσμου, που άλλοτε προσλαμβάνει την μορφή του κοιτάγματος και άλλοτε των λέξεων. Γιατί «Διαβάτη, τα ίχνη σου είναι μόνο ο δρόμος και τίποτε άλλο, Διαβάτη δεν υπάρχει δρόμος, ο δρόμος γίνεται βαδίζοντας…»[3]
O αιώνιος διαβάτης κοιτάζει, παρατηρεί, αφουγκράζεται την σιωπή της μιας στιγμής, συγκροτεί το όλον. Ο Μάρκος μιλά ως «άλλος», ως ένα «αντηχείο» που φέρει τις λέξεις των ιθαγενών, εκείνες τις λέξεις που ιεραρχούν την πολλαπλότητα του κόσμου, ενός κόσμου που ανήκει σε όλους τους ζώντες οργανισμούς. Το κοίταγμα και οι χιλιοειπωμένες λέξεις βρίσκουν το κρυμμένο νόημα της ζωής του ανθρώπου. Και ένα απλό κοίταγμα, ως το δώρο που έδωσαν «οι πιο πρώτοι θεοί» στον άνθρωπο βλέπει μέχρι τα «αγέννητα» ξημερώματα και τα υπέροχα και μεγάλα σύννεφα. Αυτός είναι ο πλούτος των ιθαγενών: η λιτότητας της εικόνας και το νόημα της μεγάλης λέξης, της λέξης που περνά μέσα από δύσβατους και «αδιάβατους» δρόμους.
Οι ‘άλλες ιστορίες’ του Μάρκος, παράγουν πλούσιες λέξεις, εικόνες και ιστορίες, ‘άλλες ιστορίες’. Δεν ανήκουν σε ένα συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος, αντιθέτως συνιστούν την «ρέουσα», «παρούσα» και ενεργή αφήγηση μίας κοινότητας ανθρώπων που, με τις δικές τους λέξεις εγγράφουν την λιτότητα και τον στοχασμό στις προϋποθέσεις συγκρότησης του αξιοβίωτου βίου. Το «φίλτρο» της προφορικής παράδοσης φτάνει έως εμάς, «νοτισμένο» με τις παραδόσεις της Κεντρικής και της Νότιας Αμερικής. «Ο γερο-Αντόνιο σηκώνεται αργά, παίρνει το δέρμα, το εξετάζει προσεκτικά. Μετά το τυλίγει και μου το παραδίδει. «Παρ’ το», μου λέει. «Σ’ το χαρίζω, για να μην ξεχάσεις ποτέ ότι το λιοντάρι και το φόβο τα σκοτώνεις αν ξέρεις που να κοιτάξεις…» Ο γερο-Αντόνιο γυρνά και μπαίνει στην καλύβα του. Στη γλώσσα του γερο-Αντόνιο αυτό σημαίνει: «Τελείωσα πια. Αντίο». Εγώ έβαλα σε μια πλαστική σακούλα το δέρμα του λιονταριού κι έφυγα…»[4]
Ο φόβος και το λιοντάρι «σκοτώνονται» από το κοίταγμα και τις λέξεις. ‘Οι άλλες ιστορίες’ ανασύρουν στην επιφάνεια τον άλλο άνθρωπο, το πολιτικό «ζώον» που ιδιαίτερα σήμερα, παραμένει το ζητούμενο. Λίγες ημέρες πριν την διεξαγωγή των βουλευτικών εκλογών το μικρό βιβλίο του υποδιοικητή Μάρκος προσφέρει μία ιδανική ευκαιρία για έναν καίριο στοχασμό πάνω στο τι σημαίνει πολιτική και πολιτικό «ζώον». Αυτές οι πολλαπλές και «αντιλογοτεχνικές» αφηγήσεις, περιέχουν πολλαπλά επίπεδα, αποδομούν βεβαιότητες, «τινάζουν» σκέψεις, αφυπνίζουν συνειδήσεις, παρουσιάζουν τον «άλλο» άνθρωπο μιας άλλης αριστεράς βαθιά γειωμένης και συνδεδεμένης με τις προφορικές-πολιτισμικές παραδόσεις.
Η «ζώσα» λογοτεχνία συναντά ένα «αντιλογοτεχνικό» παράδειγμα που την «εμπλουτίζει» με τα οργανικά στοιχεία των «άλλων» ιδεών. ‘Οι άλλες ιστορίες’ συγκροτούν τον συλλογικό διανοούμενο που ενυπάρχει στο πνεύμα και στις πρακτικές ενός μαχόμενου πλήθους, ενός πλήθους που συγκροτείται μέσω της σύνδεσης «ατομικοτήτων». Σήμερα, το πολιτικό «ζώον» του Αριστοτέλη, το πολιτικό «ζώον» των Ζαπατίστας, το «ζώον» που σκέπτεται ολικά και δρα μαχητικά, είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ.
Η πολιτική, η αριστερή πολιτική, χρειάζεται τις ρέουσες αφηγήσεις. Ας «κρύψουμε» τις δικές μας λέξεις και ας αφουγκραστούμε μαζί τους. «Κατέβασε το ποτήρι, την κοίταξε βαθιά στα μάτια και σαν συνέχεια των όσων είχε αναπολήσει της είπε: «Γυναίκα, τι λες; Να κρύψουμε τα βιβλία μας σε εκείνο το χωράφι που έχεις στο χωριό για παν ενδεχόμενο;»[5] Κι αυτά τα «κρυμμένα» βιβλία θα αποκαλύψουν την ζωή και την «κρισιακή» πολιτική πράξη.
[1] Ο Μάρκος έφερε τον τίτλο του υποδιοικητή (Subcomandante στα Ισπανικά), θεωρώντας πως τον τίτλο του διοικητή τον φέρει αυτοδικαίως ο λαός. Στην αντίληψη των Ζαπατίστας η ιεραρχία συγκροτείται και διαρθρώνεται από τα «κάτω» προς τα «άνω», καθότι οι πολλαπλές μορφές αυτοοργάνωσης και συγκρότησης του όλου καταλήγουν στην «θέσμιση» του «διοικητή» λαού. Ουσιαστικά, επρόκειτο για μία μορφή άμεσης και δικτυακής αντιιεραρχίας. Οι στρατιωτικοί τίτλοι που φέρουν τα διάφορα πρόσωπα παραπέμπουν σε δρώντα υποκείμενα που υπηρετούν τον διαρκώς επιδιωκόμενο στόχο της θέσμισης του «διοικητή» λαού. Στο πολλαπλό εξεγερσιακό γίγνεσθαι των Ζαπατίστας, το σημαίνον παραμένει η διαρκής απεύθυνση στις δυνατότητες δράσης του « πραγματικού διοικητή». Ο τίτλος φέρει «εντός» του, περιέχει τις μονάδες εκείνες που συγκροτούν το πλήθος των μαχόμενων ανθρώπων. [2] Βλ. σχετικά, Υποδιοικητής Μάρκος, ‘Η ιστορία των κοιταγμάτων’, Οι άλλες ιστορίες΄, Μετάφραση: Καρατζάς Γιώργος, Εκδόσεις των Συναδέλφων, Αθήνα, 2014, σελ. 32. [3] Βλ. σχετικά, Ματσάδο Αντόνιο, ‘Cantares’, 13/10/2012, www.poiein.gr [4] Βλ. σχετικά, Υποδιοικητής Μάρκος, ‘Το λιοντάρι σκοτώνει κοιτάζοντας΄…ό.π, σελ. 36. [5] Βλ. σχετικά, Χατζηκώστας Αλέκος, ‘Το πραξικόπημα’. ‘Σχεδία Μνήμης’, Εκδόσεις Mars Poetica, Βέροια, 2014, σελ. 26.

Βασιλόπιτα

Ξέρετε γιατί κόβουμε Βασιλόπιτα;

Έθιμα και άλλα της Πρωτοχρονιάς
http://aetostz.blogspot.gr/2015/01/blog-post_55.html
Η Πρωτοχρονιά αντιπροσωπεύει το ξεκίνημα του νέου έτους και μαζί μ’ αυτό την αρχή για μία νέα ζωή. Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι φεύγοντας ο παλιός χρόνος παίρνει μαζί του κι ό,τι κακό είχε και περιμένουν να έρθει ο νέος με τα δώρα του. «Γέρε χρόνε φύγε τώρα, πάει η δική σου η σειρά, ήρθε ο νέος με τα δώρα, με τραγούδια, με χαρά».



Ο καινούργιος χρόνος φορτωμένος με όνειρα, ελπίδες και υποσχέσεις για τη ζωή, κάνει την εμφάνισή του χαμογελαστός, χαρούμενος γεμάτος αισιοδοξία και οι άνθρωποι τον υποδέχονται με πυροτεχνήματα, γιορτάζοντας και ελπίζοντας σε κάποια αλλαγή, σε μία καλύτερη και πιο ευτυχισμένη ζωή.

Ο εορτασμός του νέου έτους είναι μία από τις αρχαιότερες γιορτές. Όπως αναφέρει αφιέρωμα του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων, πολλοί πιστεύουν ότι ξεκίνησε στην αρχαία Βαβυλώνα περίπου 4.000 χρόνια πριν, την Άνοιξη, κατά το πρώτο νέο φεγγάρι μετά την εαρινή ισημερία.

Για πολλά χρόνια, οι Ρωμαίοι γιόρταζαν ως Πρωτοχρονιά, την πρώτη Μαρτίου. Το 46 π.Χ., όμως, ο Ιούλιος Καίσαρας εφάρμοσε ένα νέο ημερολόγιο, αυτό που ισχύει και σήμερα, με αποτέλεσμα να μετρά ως πρώτη του χρόνου, η πρώτη Ιανουαρίου. Ο μήνας αυτός έχει πάρει το όνομά του από τον Θεό των Ρωμαίων Ιανό (Janus), o οποίος πάντα απεικονίζεται με δύο πρόσωπα, με το ένα να κοιτάζει πίσω στον παλιό χρόνο και το άλλο, μπροστά, στο νέο έτος.

Οι γιορτές των Ρωμαίων ονομάζονταν Calends (calendar=καλεντάρι=ημερολόγιο) και οι άνθρωποι στόλιζαν τα σπίτια τους και αντάλλασσαν δώρα.

Η ορθόδοξη εκκλησία της εποχής κυρίως του Μεγάλου Κωνσταντίνου, επειδή ήθελε να χωρίσει τους χριστιανούς από τους ειδωλολάτρες, απαγόρευε στους πρώτους να γιορτάζουν την Πρωτοχρονιά, όπως οι δεύτεροι. Τα αποτελέσματα της απαγόρευσης αυτής ήταν πολύ μικρά. Απαλείφθηκαν μόνο τα στοιχεία εκείνα που έρχονταν σε ευθεία αντίθεση προς τη χριστιανική ηθική.

Τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς

Η Πρωτοχρονιά, όπως αυτή διαμορφώθηκε κάτω από την επίδραση της εκκλησίας και τη σύνδεσή της με τη γιορτή του Αγίου Βασιλείου, διαιωνίστηκε έως σήμερα ως λαϊκή γιορτή με έθιμα στις περιοχές όλης της Ελλάδας. Έθιμα, όμως, της Πρωτοχρονιάς υπάρχουν και στον υπόλοιπο κόσμο. Πολλά δε από αυτά έχουν καθιερωθεί και στη χώρα μας.

Τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς σχετίζονται κυρίως με το καλότυχο της χρονιάς που έρχεται. Γι’ αυτό, συνδέθηκαν με συνήθειες που θα εξασφάλιζαν την ευετηρία.

Όπως για παράδειγμα, το σπάσιμο του ροδιού, που λόγω των πολλών σπόρων του παραπέμπει στην ευχή για πολλαπλασιασμό των αγαθών ή το κρέμασμα της αγριοκρεμμύδας, φυτό μεγάλης αντοχής.

Από φόβο για τα μελλούμενα γίνεται και το ποδαρικό, η υποδοχή του πρώτου προσώπου που θα μπει στο σπίτι μας όταν αλλάξει ο χρόνος. Μικρά παιδιά και γενικά καλορίζικοι άνθρωποι προσκαλούνταν να κάνουν ποδαρικό, ώστε η οικογένεια να απαλλαχτεί από οτιδήποτε κακό.

Την καλοτυχία τη χρονιά που έρχεται επιδιώκουν και όσοι παίζουν χαρτιά ή τυχερά παιχνίδια, έθιμο που σχετίζεται με την ανάγκη της πρόγνωσης του μέλλοντος, όπως και άλλες, λιγότερο γνωστές, συνήθειες.

Όπως για παράδειγμα η τοποθέτηση φύλλων ελιάς στο τζάκι ή κόκκων σιταριού στη στάχτη. Το κάψιμό τους έδινε στοιχεία μαντέματος για την κατάσταση της υγείας των παρευρισκομένων κατά τη διάρκεια του νέου έτους κλπ.

Η γαλοπούλα, ως βασικό φαγητό την ημέρα της Πρωτοχρονιάς, ήρθε στην Ελλάδα από τη Βόρεια Ευρώπη. Οι κάτοικοι εκεί αρχικά μαγείρευαν μεγάλα πουλιά για το γιορτινό γεύμα. Προτιμούσαν τους φασιανούς, τις χήνες και τα παγόνια.

Όταν όμως δοκίμασαν τη γαλοπούλα, την καθιέρωσαν ως το κατεξοχήν πρωτοχρονιάτικο γεύμα. Το έθιμο της γαλοπούλας έφτασε στην Ευρώπη από το Μεξικό το 1824 μ.Χ. Στην Ελλάδα παραδοσιακό φαγητό για την Πρωτοχρονιά ήταν το χοιρινό κρέας, όπως και για τα Χριστούγεννα.

Ανήμερα την Πρωτοχρονιά οι ορθόδοξοι χριστιανοί γιορτάζουν τη μνήμη του Αγίου Βασιλείου από την Καισάρεια. Βεβαίως, στις βιτρίνες των καταστημάτων επικρατεί ένας άλλος Άγιος, ο οποίος έρχεται από την παγωμένη Λαπωνία, γνωστός ως Santa Claus. Ο άγιος αυτός δεν έχει καμιά σχέση με τον δικό μας. Πρόκειται για τον Άγιο Νικόλαο.

Ο δικός μας Άγιος Βασίλειος έρχεται την ημέρα της Πρωτοχρονιάς από την Καισάρεια και είναι ο φιλάνθρωπος επίσκοπος, ένας από τους Τρεις Ιεράρχες, ενώ ο Santa Claus ήρθε από την Αμερική και ο σκοπός της ύπαρξής του ήταν να διαφημίσει γνωστό αναψυκτικό. Δημιουργός του, δε, υπήρξε ο αμερικανός σκιτσογράφος Τόμας Ναστ, το 1862.

Η βασιλόπιτα

Η πίτα, που φτιάχνουμε την παραμονή της Πρωτοχρονιάς και κόβεται παρουσία όλων των μελών της οικογένειας, ή και άλλων συγγενών και φίλων, έχει τις ρίζες της στα αρχαία ελληνορωμαϊκά έθιμα. Στα Κρόνια (εορτή του θεού Κ(Χ)ρόνου, που λατρευόταν στην Ελλάδα) και στα Σατουρνάλια (saturnalia) της Ρώμης έφτιαχναν γλυκά και πίτες, μέσα στα οποία έβαζαν νομίσματα και σε όποιον τύχαινε το κομμάτι ήταν ο τυχερός της παρέας.

Η ορθόδοξη παράδοση συνέδεσε το έθιμο με τη βασιλόπιτα και την ιστορία του Άγιου Βασιλείου, ο οποίος για να προστατεύσει την περιφέρειά του, την Καισάρεια της Καππαδοκίας, από επιδρομή αλλοφύλων, έκανε έρανο και μάζεψε χρυσά νομίσματα και άλλα τιμαλφή για να τα δώσει στους εχθρούς, ώστε να τους δελεάσει και να μη λεηλατήσουν την περιοχή του. Ο εχθρός, όμως, τελικά δεν κατόρθωσε να εισβάλει στην Καισάρεια και τα τιμαλφή έμειναν.

Τότε, ο Μέγας Βασίλειος είπε να φτιάξουν μικρές πίττες - ψωμάκια, μέσα στις οποίες έβαζαν και ένα χρυσό νόμισμα, ή κάτι άλλο από όλα τα πολύτιμα πράγματα, που είχαν συγκεντρωθεί. Οι πίτες αυτές μοιράστηκαν σε όλους και ο καθένας κρατούσε ό,τι του τύχαινε.

Το έθιμο της βασιλόπιτας είναι πανελλαδικό και η καταγωγή της έχει ρίζες στην αρχαιότητα. Εορταστικούς άρτους για καλοτυχία παρασκευάζονταν κατά τη διάρκεια αρχαίων γιορτών. Επίσης, είναι γνωστές οι εξευμενιστικές προσφορές προς τους νεκρούς και τα πνεύματα.

Βασιλόπιτα παρασκευαζόταν σε όλη τη χώρα, με παραλλαγές. Στη Θεσσαλία, για παράδειγμα, έφτιαχναν πίτα με φύλλα. Μέσα έβαζαν λίγο κλήμα, τριφύλλι, καλαμπόκι, φασόλι, άχυρο.

«Κάθε κομμάτι είχε και από κάτι και αυτό που τύχαινε στον καθένα σήμαινε ότι θα έπρεπε να τον απασχολήσει ως καλλιέργεια το επόμενο έτος ή απλά ότι θα πήγαινε καλά η συγκεκριμένη σοδειά τη χρονιά αυτή», σημειώνει ο κ. Ευάγγελος Καραμανές, ερευνητής του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών (www.kentrolaografias.gr).

Και συνεχίζει: «Στη Μικρά Ασία, όπου το πλαίσιο ήταν πιο αστικό, συνηθιζόταν το γλύκισμα ή το γλυκό ψωμί ζυμωμένο με διάφορα ζυμαρικά. Στη Μακεδονία και τη Θεσσαλία, όπου ο πληθυσμός ήταν πιο αγροτικός, έφτιαχναν τυρόπιτα ή κρεατόπιτα. Η πίτα ήταν το πιο συνηθισμένο φαγητό για τους ανθρώπους της περιοχής. Απλώς, στις γιορτές ήταν πιο πλούσιο γιατί έβαζαν μέσα κρέας κότας».

Με το κόψιμο της πίτας το μεσημέρι της Πρωτοχρονιάς, συνήθως από τον μεγαλύτερο της οικογένειας, η παράδοση της βασιλόπιτας ολοκληρωνόταν. Σήμερα συνεχίζει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού μας, ενώ η τελετή κοπή της μπορεί να συνεχιστεί καθ΄όλη τη διάρκεια των πρώτων μηνών του χρόνου από σωματεία, ιδρύματα και οργανισμούς.

μύθος του ανίκανου πολίτη

http://eagainst.com/articles/mythofcitizen/

Του Γιώργου Κουτσαντώνη 
Η εικόνα του ανίκανου, αμόρφωτου, αδιάφορου, ανενημέρωτου πολίτη ακόμη και του «πολιτικά ανώριμου» ο οποίος δρα με γνώμονα τα πάθη του και τα ιδιοτελή συμφέροντά του, για ολόκληρους αιώνες συνόδευσε πιστά την ανάπτυξη των πολιτικών συστημάτων. Η απεικόνιση του πολιτικά ανάξιου μέσου πολίτη, υπήρξε ιστορικά αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους ηγεμόνες. Αρχικά για να αποτραπεί η επέκταση του δικαιώματος ψήφου (στις γυναίκες, στη νότια Αφρική κ.ο.κ) και, στη συνέχεια, για να παρεμποδιστεί το αίτημα για μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών στα πολιτικά δρώμενα.
Το θέμα της πολιτικής ανικανότητας των λαών, σήμερα περισσότερο από ποτέ, θα έπρεπε να βρίσκεται στο επίκεντρο του συλλογικού διαλόγου, καθώς (με ευθύνη αμφοτέρων των εμπλεκομένων δηλαδή πολιτών και πολιτικών) κατασκευάστηκε ένα είδος κοινής αντίληψης, ότι δηλαδή ο μέσος πολίτης δεν είναι σε θέση να κρίνει ορθολογικά εφόσον δεν διαθέτει την απαραίτητη επάρκεια, ώστε να αποφασίσει για «σύνθετα πολιτικά ζητήματα».
Από τα παραπάνω προκύπτει ασφαλώς ένα βασικό ερώτημα: εάν οι πολίτες δεν είναι ικανοί να αποφασίσουν σχετικά με σύνθετα ή μη πολιτικά θέματα, πώς μπορούν να είναι ταυτόχρονα σε θέση να αξιολογούν ορθά τις υποψήφιες προσωπικότητες που στη συνέχεια θα τους αντιπροσωπεύσουν στα κοινοβούλιο και επομένως θα λάβουν αποφάσεις για λογαριασμό τους;
Αντιστοίχως πώς, αυτοί οι ίδιοι ανίκανοι πολίτες, είναι ταυτόχρονα σε θέση να αξιολογήσουν τις προγραμματικές δηλώσεις και τα προγράμματα των κομμάτων, ώστε να ψηφίσουν αναλόγως;
Παραμένει ασαφές γιατί οι ψηφοφόροι αφενός θεωρούνται ικανοί να επιλέξουν μεταξύ των κομμάτων και των υποψηφίων, ενώ αφετέρου κρίνονται ανίκανοι να αποφασίσουν για συγκεκριμένα πολιτικά ζητήματα.
Αυτό το επιχείρημα συνιστά μια τεράστια αντίφαση στην οποία οι πολίτες έχουν εγκλωβιστεί στα αδιέξοδα αντιπροσωπευτικά πολιτικά συστήματα, που όχι μόνο αμφισβητούν την ίδια την δυνατότητα κατανόησης (από την πλευρά των πολιτών) των πολιτικών προγραμμάτων αλλά (οι πολιτικοί τους εκφραστές) διαθέτουν και το αριστοκρατικό προνόμιο να μην τα εφαρμόζουν ή να τα μεταλλάσσουν κατά το δοκούν χωρίς ουσιαστικές συνέπειες.
Στην πραγματικότητα, οι πολίτες δεν έχουν δεχθεί μόνον αυτή την αντίφαση αλλά – με την παθητικότητά τους και την έλλειψη αμφισβήτησης – έχουν επιτρέψει τη δημιουργία μιας ακόμη κοινής ψευδαίσθησης. Αυτή η ψευδαίσθηση, που δημιουργήθηκε σχεδόν σιωπηρά, αφορά στην ύπαρξη – κάθε φορά – μιας σχεδόν μυθικής φιγούρας πολιτικού προσώπου: εξαιρετικά ευφυούς, εξόχως καταρτισμένου, ορθολογικού και αδιαμφισβήτητης ηθικής, ενός με λίγα λόγια, ακέραιου πολιτικού σοφού (ως μια τέλεια σύνθεση με υπεράνθρωπες διαστάσεις και χαρακτηριστικά). Οδήγησε με άλλα λόγια στην πίστη περί ύπαρξης ηγετών με ιδιότητες «πολιτικού υπέρ-όντος».
Σήμερα, στο πλαίσιο των αντιπροσωπευτικών πολιτικών συστημάτων, οι πολίτες εκλέγουν τους εκπροσώπους, αλλά μόνο οι πολιτικοί αποφασίζουν. Αυτοί οι τελευταίοι έχουν το μονοπώλιο σε όλο το φάσμα των αποφάσεων για όλα τα μεγάλα θέματα, ώστε να καθορίσουν την πολιτική τους ατζέντα και να επωφεληθούν των χρηματοδοτικών πόρων για τη διάδοση των θέσεών τους.
Όταν στη συνέχεια μονομερώς διαμορφωθούν αυτές οι θέσεις, οι πολίτες καλούνται στις εκλογές να ψηφίσουν ώστε να προκύψει μια πλειοψηφία. Όμως οι πλειοψηφίες όπως και οι μειοψηφίες είναι ποσοτικά μεγέθη (και κατά βάση αδιαφορούν για την όποια ποιοτική παράμετρο). Έτσι στα πλαίσια του κοινοβουλευτισμού όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα για να κερδίσουν μια θέση στη βουλή πρέπει (εφόσον απευθύνονται σε μικρότερα ή μεγαλύτερα τμήματα πολιτικά ανίκανου πληθυσμού) να παραιτηθούν από κάθε ρεαλιστική και ορθολογική πολιτική ανάλυση, ουσιαστικά να παραιτηθούν από την ίδια την έννοια του κοινού οφέλους. Μάλιστα γνωρίζουν πως έχουν περισσότερες πιθανότητες εάν κολακέψουν (στην κρίσιμη εκείνη μάζα των ψηφοφόρων τους) την επιπολαιότητα, την έλλειψη καλλιέργειας, την χυδαιότητα του καταναλωτισμού. Αρκεί, εκείνοι οι λίγοι κομματάρχες, να βρίσκονται σε αγαστή συνεργασία, με μια σταθερή και απόλυτη μειοψηφία ισχυρών οικονομικά πολιτών και να φροντίζουν για τα συμφέροντά της.
Με αυτό τον τρόπο εδραιώθηκε μια χυδαία σχέση ανάμεσα στους λίγους ανώτερους (πολιτικούς) και τους πολλούς κατώτερους-αναλφάβητους (ψηφοφόρους) που αξιωματικά οδηγεί σε έναν συλλογικό βίο που καθορίζεται – κάθε φορά – από μια αμιγώς ποσοτική εκτίμηση η οποία είναι βέβαιο ότι δεν μπορεί να οδηγήσει σε ποιοτικές απαιτήσεις και επομένως ποιοτικά αποτελέσματα. Το υβριστικό αυτής της υπόθεσης είναι ότι, ενώ ο μέσος όρος κατά κεφαλήν καλλιέργειας στην κοινωνία είναι όλο και πιο υψηλός, (οπότε αυτή η κοινωνία είναι πολύ πιθανόν να μπορεί να εγγυηθεί ικανοποιητική ανταπόκριση σε ποιοτικές πολιτικές απαιτήσεις), οι πολιτικοί ηγέτες συνεχίζουν να της απευθύνονται με μια θρασύτατη απαξίωση.
Άλλωστε η απόφαση των πολλών (ορθότερη ή μη) για οποιοδήποτε ζήτημα, είναι η μόνη δημοκρατικά νόμιμη.
Εν κατακλείδι, το γεγονός ότι κυβέρνηση θα πρέπει να ανατεθεί σε λίγους έμπειρους, κάτι σαν πλατωνικούς θεματοφύλακες, αφιερωμένους στο να κυβερνήσουν (στην ουσία για ένα ανύπαρκτο κοινό καλό), όντας μάλιστα ανώτεροι από τους υπόλοιπους πολίτες, συνθέτει την πεμπτουσία της ύβρεως που ενώ γνωρίζουμε ότι αντιτίθεται στη βιωσιμότητα του δημοκρατικού εγχειρήματος, συνεχίζουμε να ανεχόμαστε με μια ανεξήγητη στωικότητα

100 βιβλία του 2014

Τα 100 βιβλία του 2014

http://www.bookpress.gr/politismos/teleutaia-nea/ta-ekato-vivlia-tou-2014

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη και με μειωμένη την εκδοτική παραγωγή, δυσκολεύεται κανείς να περιορίσει στα εκατό τα καλά βιβλία που εκδίδονται στη χώρα μας μέσα σε μια χρονιά. Πόσω μάλλον που στις προτάσεις μας δεν συμπεριελήφθησαν βιβλία για παιδιά κι εφήβους ούτε αστυνομικά ή θρίλερ, για τα οποία θα δημοσιεύσουμε σύντομα τις επιλογές της Ελένης Κορόβηλα και της Χίλντας Παπαδημητρίου αντίστοιχα. Δεν περιλαμβάνονται, τέλος, βιβλία που κυκλοφόρησαν πολύ πρόσφατα και δεν έχουν για την ώρα αξιολογηθεί.

Ελληνική πεζογραφία - μυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα

Ένα ΦΙΛΟΔΟΞΟ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ είναι ο στόχος της πλειονότητας των συγγραφέων. Φέτος η Μάρω Δούκα ολοκλήρωσε τη μυθιστορηματική της τριλογία με το Έλα να πούμε ψέματα (εκδ. Πατάκη). Ένα βιβλίο εστιασμένο στην Κρήτη και σε πρόσωπα και γεγονότα που σημάδεψαν, με τον τρόπο τους, τη σύγχρονη Ιστορία. Ενδελεχής έρευνα, πραγματολογική ακρίβεια και ανάγλυφοι μυθιστορηματικοί ήρωες συνιστούν τους άξονες του εγχειρήματος. Ο πρόσφατα αδικοχαμένος Μένης Κουμανταρέας με τον Θησαυρό του χρόνου (εκδ. Πατάκη) έδωσε φέτος ένα σπουδαίο μυθιστόρημα. Τολμηρό, ευφάνταστο, συγκινητικό. Μιλάει σ’ αυτό για τη γυναίκα του και τα χρόνια της νιότης του. Για τον έρωτα που καίει και την αγάπη που διαρκεί. Για την Αθήνα και για πρόσωπα που έχουν χαθεί για πάντα. Στοιχεία ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ, μαρτυρίες και ιστορικά ντοκουμέντα περιλαμβάνονται και στο τελευταίο βιβλίο της Τατιάνας Αβέρωφ, Δέκα ζωές σε μία εκδ. Μεταίχμιο). Κομμάτια από τη ζωή του Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα ξεδιπλώνονται μέσα από τα μάτια της κόρης του, ζωντανεύοντας την ταραγμένη ατμόσφαιρα και τα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν την Ελλάδα από το 1908 μέχρι και τις αρχές του Εμφυλίου.

Οι ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ είχαν και φέτος την τιμητική τους. Ο Νικόλας Σεβαστάκης, έπειτα από αναγνωρισμένης αξίας δοκίμια, εξέδωσε την πρώτη του συλλογή διηγημάτων Γυναίκα με ποδήλατο (εκδ. Πόλις). Οι ιστορίες κινούνται με όχημα τη μνήμη και ο συγγραφέας ισορροπεί με ακρίβεια ανάμεσα στις μυρωδιές, τους ήχους και τα βλέμματα των ηρώων του. Ο πρωτοεμφανιζόμενος Χρήστος Κυθρεώτης με τη συλλογή Μια χαρά (εκδ. Πατάκη) μας έδωσε έξι ιστορίες που ακροβατούν μεταξύ επικαιρότητας και προσωπικών βιωμάτων. Με άνεση στην αφήγηση δημιουργεί πειστικούς χαρακτήρες και ατμόσφαιρα έντασης. Ο επίσης πρωτοεμφανιζόμενος Νίκος Κουφάκης με τη συλλογή Οικογενειακή πορσελάνη (εκδ. Κέδρος) έδωσε ένα πολύ ενδιαφέρον στίγμα γραφής. Δεκαέξι ιστορίες γύρω και κάτω απο το οικογενειακό τραπέζι, γραμμένες ευφάνταστα και με προσεγμένη αφηγηματική ματιά. Μετρ του είδους, ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, με το Νοέμβριος (εκδ. Πατάκη) πρόσθεσε στο ενεργητικό του μια σειρά από αιχμηρά διηγήματα. Μικρές ιστορίες για μεγάλα θέματα σε καθένα από τα τριάντα τρία διηγήματα της συλλογής. Συλλογή διηγημάτων και από τον Ανδρέα Μήτσου με τίτλο Η εξαίσια γυναίκα και τα ψάρια (εκδ. Καστανιώτη). Πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις σε ρεαλιστικό φόντο με ψήγματα σουρεαλισμού. Ήρωες που διαχειρίζονται μνήμες, απώλειες, έρωτες και ανατροπές. Με κεντρικό άξονα τα ζώα -πτηνά, άλογα, γάτες και σκύλους, εκτός των άλλων- τα δώδεκα διηγήματα του Περικλή Σφυρίδη, με τον εύγλωττο τίτλο Ζωοφιλικά (εκδ. Εστία), αφηγούνται ιστορίες για τη συνύπαρξη των ζώων με τους ανθρώπους, για τα ένστικτα και τη χαλιναγώγησή τους. 

ΙΔΙΟΤΥΠΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ με υψηλή λογοτεχνική στόχευση έδωσε μέσα στη χρονιά ο Στρατής Χαβιαράς, με τίτλο Άχνα (εκδ. Κέδρος). Λόγος λυρικός και θραύσματα εικόνων και αισθήσεων αποτελούν τον κορμό του βιβλίου. Μια ερωτική ιστορία γίνεται η αφορμή για τον συγγραφέα ώστε να διεισδύσει σε απόκρυφα μονοπάτια της ζωής των ηρώων του. Με μια διαφορετική ιδιοτυπία, θεματική αυτή τη φορά, ο Σπύρος Καρυδάκης, στο Γυναικόκαστρο (εκδ. Πάπυρος), αφηγήθηκε την ιστορία ενός χωριού κάπου στην Πίνδο, που κατοικείται μονάχα από γυναίκες. Όταν αποφασίσουν να φέρουν εκεί έναν νεαρό άνδρα οι ισορροπίες θα αλλάξουν δραματικά. Με στοιχεία δανεισμένα από το χώρο της μυθολογίας και των παραμυθιών, ο Καρυδάκης στήνει έναν γοητευτικό κόσμο, όπου κυριαρχεί το θηλυκό στοιχείο. Το μυθιστόρημα του Χάρη Βλαβιανού Το αίμα νερό (εκδ. Πατάκη) έχει κι αυτό μια μορφολογική ιδιοτυπία: Αποτελείται από σαράντα πέντε, μικρές ή και μεγαλύτερες, εικόνες -θραύσματα μνήμης- οι οποίες φωτίζουν και αναδεικνύουν την προβληματική σχέση του ήρωα με τον σκληρό πατέρα και την αδιάφορη προς αυτόν μητέρα. Οικογενειακός κανιβαλισμός και ένα τραύμα που δεν λέει να επουλωθεί.

Παράλληλα, σημαντικά μυθιστορήματα της ελληνικής γραμματείας επανεκδίδονται, συχνά με εκτενή φιλολογικό σχολιασμό. Από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, που πέρυσι είχαν βγάλει σε μια θαυμάσια έκδοση την Κέρινη κούκλα του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, κυκλοφόρησε φέτος το μυθιστόρημα Πρώτη αγάπη του Ιωάννη Δ. Κονδυλάκη με ενσωματωμένη σχετική μελέτη της Κέλης Δασκαλά. Μια ιστορία μύησης στη βάσανο του έρωτα. 

Ο Φίλιππος Δρακονταειδής έγραψε τη ΝΟΥΒΕΛΑ Σαν σκυλί (εκδ. Γαβριηλίδη) αναφερόμενος στον θάνατο του πατέρα του αφηγητή, και κατ’ επέκτασιν στο θάνατο του δικού του πατέρα, ο οποίος εκτελέστηκε το 1944 στις συγκρούσεις πριν από τον Εμφύλιο. Η νουβέλα είναι μια ενδιαφέρουσα αλληγορία για τη μετάλλαξη του ανθρώπου σε επιθετικό και αιμοβόρο ζώο. Στη νουβέλα του Γιώργου Κουτσούκου Ενυδρείο (εκδ. Κίχλη) πρωταγωνιστής είναι η πόλη της Αθήνας και συγκεκριμένα οι δρόμοι του κέντρου της. Ο ήρωας του βιβλίου περιπλανιέται επαναλαμβάνοντας εμμονικά ένα σχέδιο ώστε να πιάνει κουβέντα σε κοπέλες που του κινούν το ενδιαφέρον. Ο Κουτσούκος δίνει μια νουβέλα στην οποία η κρίση και το τέλμα στο οποίο έχει περιέλθει το κέντρο της πόλης σκιαγραφώνται, υπογείως μεν, πλην όμως με σαφήνεια. Μακριά από την Αθήνα, στο Mechanic Falls της πολιτείας του Μέιν τοποθετεί η Σώτη Τριανταφύλλου την έναρξη της ιστορίας της νουβέλας της Μηχανικοί Καταρράκτες (εκδ. Πατάκη). Ο Σαλ ταξιδεύει προς το Μεξικό με σκοπό να υποβληθεί σε επέμβαση αλλαγής φύλου. Στην πορεία θα συναντήσει ανθρώπους μοναδικούς, όσο κι αυτός, και θα μοιραστεί τις αγωνίες του αλλά και τη χαρά του. Τρυφερό και γλυκό βιβλίο που φωτίζει την πολυτάραχη ψυχοσύνθεση των ανθρώπων που αποφασίζουν να «διορθώσουν» το φύλο τους, αναδεικνύοντας φωτεινές και αισιόδοξες πλευρές της ιδιοσυγκρασίας τους. Σε τελείως άλλο κλίμα κινείται το αφήγημα του Διονύση Χαριτόπουλου Πρόβες πολέμου (εκδ. Τόπος). Βρισκόμαστε στις αρχές του 1967, αμέσως μετά το πραξικόπημα των Συνταγματαρχών. Στον Έβρο, στα καφενεία όλοι μιλούν για επικείμενο πόλεμο με την Τουρκία. Ένας δόκιμος αξιωματικός καταγράφει στο ημερολόγιό του το κλίμα των ημερών. Ο Χαριτόπουλος, με το ντοκιμαντερίστικο στιλ γραφής του, ανασυνθέτει τα γεγονότα εκείνων των ημερών υμνώντας τη φιλία αλλά και το θάρρος των απλών ανθρώπων.

Και το ΤΑΞΙΔΙ όμως τίμησαν φέτος οι πεζογράφοι μας. Ένα τέτοιο μυθιστόρημα για το ταξίδι, μια ιστορία ενηλικίωσης και προδομένων ονείρων είναι το βιβλίο της Μάρτυ Λάμπρου Με λυμένο χειρόφρενο (εκδ. Κέδρος). Η Σώτη από τα δώδεκά της ακολουθούσε τον πατέρα της με την νταλίκα. Διάβαζε τις πινακίδες και τους χάρτες, επεσήμαινε τα πάρκινγκ, ξενυχτούσε και ξεφόρτωνε μαζί του. Μέχρι τη στιγμή που αναγκάστηκε να μπει και η ίδια στο τιμόνι και να ταξιδέψει στις εθνικές οδούς. Ένα μεγάλο ταξίδι στην Ινδία περιγράφει ο Χρήστος Χρυσόπουλος στο βιβλίο του Το σώμα του Τιρθανκάρα (εκδ. Νεφέλη). Σε αυτό το ταξιδιωτικό μυθιστόρημα, ο συγγραφέας περιγράφει το πώς περιπλανήθηκε στην Ινδία έχοντας έναν σάκο, έναν ταξιδιωτικό οδηγό Lonely Planet και μια εισαγωγή στον Ινδουισμό. Το πραγματικό ταξίδι, μας λέει, ξεκινάει όταν ξεκινάς να το διηγείσαι. Ένα μεγάλο ταξίδι στην Ευρώπη και στην Ιστορία κάνει ο ήρωας του βιβλίου του Ισίδωρου Ζουργού Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο (εκδ. Πατάκη). Περιπλανώμενος στην Ευρώπη του 17ου αιώνα συναντά το πνεύμα του σκοταδισμού, της μισαλλοδοξίας και του αυταρχισμού. Με καταβολές θερβαντικού ήρωα, ο Αλμοσίνο φέρει προοδευτικά χαρακτηριστικά και χαράσσει πορεία φωτεινή στο πέρασμά του.

Ο Χρήστος Οικονόμου, με μόλις τρία βιβλία στο ενεργητικό του, αποτελεί ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ. Με τη συλλογή του Το καλό θα ‘ρθει από τη θάλασσα (εκδ. Πόλις) μας δίνει το πρώτο μέρος μιας τριλογίας. Οι ήρωες των τεσσάρων διηγημάτων του έχουν μετακομίσει σε κάποιο νησί του Αιγαίου και έρχονται αντιμέτωποι με τους ντόπιους και τα «κεκτημένα» τους, που τα προασπίζονται σθεναρά. Ο Οικονόμου, με αυτό του το βιβλίο, προχώρησε ένα βήμα πιο πέρα στην ουσιαστική καταγραφή των ηρώων του και των αγωνιών τους. 

Στα ΠΡΩΤΑ ΤΟΥΣ ΒΗΜΑΤΑ -άκρως ελπιδοφόρα- βρίσκονται οι παρακάτω συγγραφείς, που κατέθεσαν μέσα στη χρονιά που μας πέρασε τα βιβλία τους. Με τις προσωπικές αγωνίες και τα φαντάσματά του παλεύει ο ήρωας του πρώτου μυθιστορήματος του Χρήστου Αρμάντο Γκέζου Η λάσπη (εκδ. Μελάνι). Με λόγο πυρετικό, ο Γκέζος αφηγείται την ιστορία ενός μετανάστη, ο οποίος διατείνεται ότι διέπραξε φόνο και επιστρέφει στην Αθήνα για να συναντήσει την οικογένειά του. Στο τέλος θα έρθει αντιμέτωπος με το πλήθος και τη σκληρή αλήθεια. Την αλήθεια ψάχνουν και οι ήρωες του μυθιστορήματος της Ευγενίας Μπογιάνου Ακόμα φεύγει (εκδ. Πόλις). Την αλήθεια, όπως καθένας την αντιλαμβάνεται και όσο την αντέχει. Δύο γονείς έρχονται αντιμέτωποι με την αιφνίδια φυγή του γιου τους. Γιατί έφυγε; Πού πήγε; Τι ακριβώς συνέβη; Πού έκαναν οι ίδιοι λάθος; Προσωπικές διαδρομές μέσα από ταξίδια στη εθνική οδό αλλά και σε μπαρ του κέντρου με άφθονο αλκοόλ θα οδηγήσουν τον καθένα στις δικές του απαντήσεις. Ερωτήματα πολλά έχει και ο ήρωας της νουβέλας του πρωτοεμφανιζόμενου Άκη Παπαντώνη Καρυότυπος (εκδ. Κίχλη). Η καθημερινότητα ενός ανθρώπου που παραμένει παρατηρητής της ζωής του και κινείται σε μια πόλη χωρίς πυξίδα. Μετανάστης στην ίδια του τη χώρα, αναμετράται με τις ρίζες του, τη γλώσσα, τη μοναξιά, τις μνήμες και τις ενοχές του. Ο Παπαντώνης κατασκευάζει υποβλητική ατμόσφαιρα, καθιστώντας το ανάγνωσμα άκρως απολαυστικό και ενδιαφέρον. Ας σημειώσουμε ότι τόσο αυτό, όσο και τα υπόλοιπα βιβλία του εκδοτικού οίκου, διακρίνονται για την καλαισθησία τους αλλά και για τη συνολική φροντίδα που αποπνέουν. 

Κλασική & σύγχρονη μεταφρασμένη πεζογραφία

Οι ΚΛΑΣΙΚΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ και τα έργα τους πάντα θα βρίσκονται στις πρώτες θέσεις των προτιμήσεων, τόσο των αναγνωστών, όσο και των εκδοτών, που επιλέγουν να επενδύσουν σε φροντισμένες εκδόσεις. Σταχυολογούμε σε αυτή την κατηγορία, για τη χρονιά που μας πέρασε, τις Ιστορίες του Καντέρμπερυ (μτφρ. Δημ. Κορδοπάτης, εκδ. Μελάνι), του Geoffrey Chaucer, ακρογωνιαίο λίθο της αγγλικής λογοτεχνίας. Μια ομάδα από τριάντα άνδρες και γυναίκες, στη διάρκεια της διαδρομής προς το Καντέρμπερυ, αφηγούνται ιστορίες για να κάνουν πιο ενδιαφέρον το ταξίδι τους. Ένα βήμα πιο κοντά στην ολοκλήρωση του μεταφραστικού άθλου του εμβληματικού έργου του Marcel Proust, Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, ερχόμαστε με την κυκλοφορία του έκτου τόμου Η Αλμπερτίν αγνοούμενη (μτφρ. Παν. Πούλος, εκδ. Εστία). Ο Φιλαράκος (μτφρ. Άρης Αλεξάνδρου, εκδ. Γκοβόστη) του Guy de Maupassant είναι από εκείνα τα βιβλία που δεν «παλιώνουν» και διαβάζονται με αμείωτη απόλαυση ακόμη και σήμερα. Μια ιστορία αποπλάνησης, ίντριγκας και αθέμιτης κοινωνικής αναρρίχησης την περίοδο της Belle Époque του Παρισιού. Μένουμε στο Παρίσι και σε άλλο ένα σημαντικό μυθιστόρημα, το Οι κιβδηλοποιοί (μτφρ. Α. Παππάς, εκδ. Πόλις) του André Gide. Έκδοση υποδειγματική κι ένα μυθιστόρημα το οποίο άσκησε μεγάλη επίδραση σε μεταγενέστερα του είδους. Και από τη Γαλλία στις Ηνωμένες Πολιτείες και το σπουδαίο μυθιστόρημα του Frank Norris ΜακΤίγκ (μτφρ. Μ. Μακρόπουλος, εκδ. Gutenberg). Η ιστορία του κομπογιαννίτη γιατρού ΜακΤίγκ και της συζύγου του, από τη γνωριμία τους μέχρι και την παρακμή τους.

Επανακυκλοφορία και για τους Αδελφούς Καραμάζοφ (μτφρ. Άρης Αλεξάνδρου, εκδ. Γκοβόστη), του Fyodor Dostoyevsky. Σκοτεινό, παρορμητικό, πολυεπίπεδο, ίσως το πιο ολοκληρωμένο έργο του μεγάλου αυτού συγγραφέα. Ένα επίτευγμα της τέχνης του γραπτού λόγου. Ο Honoré de Balzac, από την πλευρά του, μαζί με τον Hugo και τον Flaubert, θεμελίωσε το ρεαλιστικό μυθιστόρημα των αρχών του 19ου αιώνα. Στη νουβέλα του Γκαμπαρά ή η ανθρώπινη φωνή (μτφρ. Α. Νεοφυτίδης, εκδ. Σμίλη) μπορούμε να διακρίνουμε το ιδιαίτερο ύφος του και τους προβληματισμούς της εποχής εκείνης. Ο Stefan Zweig στα γραπτά του μας δίνει, τηρουμένων των αναλογιών, μια εξίσου σαφή εικόνα για τους προβληματισμούς, την καθημερινότητα των ανθρώπων και την πολιτική κατάσταση της εποχής του. Στο τόμο Αμόκ και άλλες νουβέλες (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Άγρα) συγκεντρώνονται πέντε από τις γνωστότερες ιστορίες του Zweig, που όλες έχουν ως κοινό παρονομαστή την αυτοχειρία και τους βίαιους θανάτους. Τέλος, από τον νεότευκτο εκδοτικό οίκο Αντίποδες έχουμε νέα μετάφραση της νουβέλας επιστημονικής φαντασίας Καρδιά σκύλου (μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου) του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, αφήγημα που ισορροπεί μεταξύ σάτιρας και πολιτικής αλληγορίας. 

Από τα βιβλία ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΞΕΝΩΝ ΠΕΖΟΓΡΑΦΩΝ που κυκλοφόρησαν τη χρονιά που ολοκληρώνεται ξεχωρίσαμε το πολύ καλό μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez Ο ήχος των πραγμάτων όταν πέφτουν (μτφρ. Αχ. Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Μια συγκινητική ιστορία δοσμένη με εντυπωσιακή μαεστρία. Η Κολομβία των αρχών της δεκαετίας του ’60, τα καρτέλ ναρκωτικών, οι προσδοκίες και τα όνειρα μιας γενιάς, τα οποία ματαιώθηκαν κάνοντας εκκωφαντικό ήχο. Η ματαίωση του μεγάλου εφηβικού ονείρου είναι και το θέμα του μυθιστορήματος του ελληνικής καταγωγής Αυστραλού Χρήστου Τσιόλκα Μπαρακούντα (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Ωκεανίδα). Ο Τσιόλκας φιλοτέχνησε σε αυτό το βιβλίο έναν πολύπλευρο ήρωα, ο οποίος προσπαθεί να βγει αλώβητος από τις συμπληγάδες της κοινωνικής του τάξης και των προσδοκιών που έχουν οι άλλοι γι’ αυτόν. 

Στο παρελθόν και συγκεκριμένα στις αρχές του 19ου αιώνα κινείται το νέο μυθιστόρημα του David Mitchell Τα χίλια φθινόπωρα του Γιάκομπ ντε Ζουτ (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Τόπος). Αλληγορία, παραμύθι για μεγάλους, σκοτεινή περιπέτεια διπροσωπίας, αγάπης, ενοχής και φόνου. Ο νεόφερτος στην Ιαπωνία Ολλανδός υπάλληλος Γιάκομπ ντε Ζουτ εμπλέκεται σε μια ιστορία πάθους και εξουσίας για τον έλεγχο του πλούτου αλλά και της σκέψης των ανθρώπων.

Ο Paul Auster στο Σάνσετ Παρκ (μτφρ. Σπ. Γιανναράς, εκδ. Μεταίχμιο) ασχολείται με την οικονομική κρίση στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2008. Τέσσερις εικοσάρηδες κάνουν κατάληψη σε εγκαταλελειμμένο σπίτι, σε μια δύσκολη γειτονιά του Μπρούκλιν, το Σάνσετ Παρκ. Τα φαντάσματα που κατατρύχουν τη σύγχρονη Αμερική αποδίδονται από τον Auster με γλαφυρό τρόπο, καθιστώντας το ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα του συγγραφέα. Στο Παρίσι του 1938 μεταφέρει τον ήρωά του ο Manes Sperber στο μυθιστόρημα Πιο βαθιά κι απ’ την άβυσσο (μτφρ. Έμη Βαϊκούση, εκδ. Καστανιώτη). Ο συγγραφέας σκιαγραφεί την Πόλη του Φωτός και την κοινωνία της με τρυφερότητα, θαυμασμό αλλά και κριτική ματιά. Η Επανάσταση, ο έρωτας, ο Χίτλερ, η Λεγεώνα των Ξένων, η συνθηκολόγηση της Γαλλίας είναι στοιχεία δομικά της πλοκής αυτού του συναρπαστικού βιβλίου. Συναρπαστικό είναι και το μυθιστόρημα της Hannah Kent Έθιμα ταφής (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος). Το ψυχογράφημα μιας δολοφόνου παράλληλα με αυτό μιας ολόκληρης κοινωνίας. Οι προκαταλήψεις, τα ταμπού αλλά και η δύναμη της αγάπης πρωταγωνιστούν στο βραβευμένο μυθιστόρημα της πρωτοεμφανιζόμενης Αυστραλής συγγραφέως. Πρωτοεμφανιζόμενος και ο Justin Torres με το μυθιστόρημα Εμείς τα θηρία (μτφρ. Θ. Σκάσσης, εκδ. Πατάκη). Σε αυτό το πυκνό αφήγημα παρακολουθούμε την ιστορία μιας οικογένειας, όπως την εξιστορεί ο μικρότερος γιος. Ισχυροί δεσμοί αίματος, ανέμελη παιδική ματιά, η οποία μετατρέπει τα πάντα σε παιχνίδι και σκανταλιά, μέχρι ο μικρότερος γιος να αποφασίσει να φύγει από την οικογενειακή αγέλη και να δεχτεί την αμείλικτη επίθεσή της. Σωματική γραφή και σκληρή καταγραφή της πορείας προς την συνειδητοποίηση της σεξουαλικότητας. Μυθιστόρημα ενηλικίωσης είναι και Τα αδέλφια Τάννερ (μτφρ. Βασ. Πατέρας, εκδ. Ροές) του Ελβετού Robert Walser. Ο εικοσάχρονος Σίμον Τάννερ, διχασμένος ανάμεσα στην επιθυμία του για κοινωνική αποδοχή και στην ασυγκράτητη δίψα του για ανεξαρτησία, αλλάζει διαρκώς δουλειές και σπίτια, χαίρεται τη φύση και την ελευθερία του, συναντά τα αδέλφια του, προκαλεί με τον αυθορμητισμό του.

Το φετινό Νόμπελ λογοτεχνίας δεν αποτέλεσε έκπληξη σε όσους είχαν διαβάσει βιβλία του Patrick Modiano. Στο Café της χαμένης νιότης (μτφρ. Αχ. Κυριακίδης, εκδ. Πόλις) το πνεύμα του Παρισιού της δεκαετίας του ’60 ζωντανεύει με τρόπο μοναδικό. Μια πανταχού απούσα ηρωίδα η οποία σκιαγραφείται από τους τέσσερις πρωταγωνιστές του βιβλίου. Το περσινό Νόμπελ Λογοτεχνίας έδωσε τη δυνατότητα στη σπουδαία διηγηματογράφο Alice Munro να γίνει ευρέως γνωστή στην Ελλάδα. Η συλλογή της Ακριβή μου ζωή (μτφρ. Σοφία Σκουλικάρη, εκδ. Μεταίχμιο) είναι ακόμη ένα δείγμα πυκνής γραφής, αναπάντεχων ιστοριών και μιας ξεχωριστής ματιάς επάνω στην φύση του ανθρώπου. Συλλογή διηγημάτων φέτος είχαμε και από τη βραβευμένη με Μπούκερ Hilary Mantel, Η δολοφονία της Μάργκαρετ Θάτσερ (μτφρ. Εριφύλη Μαρωνίτη, εκδ. Πάπυρος). Δέκα ιστορίες για τον έρωτα, τους οικογενειακούς δεσμούς, την αρρώστια και την απώλεια. Η Mantel φέρνει το υλικό της στο σήμερα και η γραφή της γίνεται άμεση και ενίοτε σκληρή. Σκληρό είναι και το μυθιστόρημα της Cheryl Strayed Άγρια (μτφρ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου, εκδ. Key Books). Ηρωίδα του βιβλίου η Σέριλ, η οποία μετά τον θάνατο της μητέρας της καταρρέει και η ζωή της αλλάζει. Ευκαιριακές σχέσεις, ναρκωτικά και ποτό μπαίνουν στην καθημερινότητά της. Μέχρι που παίρνει μια μεγάλη απόφαση. Να τα αφήσει όλα πίσω της και να ξεκινήσει μια πεζοπορία 1.800 χιλιομέτρων στην άγρια φύση της Αμερικής.

Το ωραίο, αυτοβιογραφικό, μυθιστόρημα του Knut Hamsun Η πείνα (μτφρ. Δ. Παπαγρηγοράκη, εκδ. Μεταίχμιο) κυκλοφόρησε σε νέα φροντισμένη έκδοση με πρόλογο του Paul Auster. Οι ατέρμονες διαδρομές του ήρωα μέσα στην πόλη της Χριστιανίας, που στόχο έχουν να εξασφαλίσει λίγα χρήματα, τροφή και στέγη, είναι η κεντρική ιστορία του βιβλίου. Παιχνίδια του μυαλού και ακραία σωματική καταπόνηση βασανίζουν τον ήρωα και τον φέρνουν στα όρια της παράνοιας. Στην παράνοια φτάνει και ο ήρωας του μυθιστορήματος του John Cheever Φάλκονερ (μτφρ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου, εκδ. Καστανιώτη). Ο Ιεζεκιήλ Φάραγκατ, καθηγητής πανεπιστημίου και ηρωινομανής εθισμένος στη μεθαδόνη, φυλακίζεται στο σωφρονιστικό ίδρυμα Φάλκονερ για το φόνο του αδελφού του. Κλεισμένος σε ένα άθλιο κελί, γίνεται καθημερινά μάρτυρας των θηριωδιών των δεσμοφυλάκων και των συγκρατουμένων του. Στο νου του συχνά επανέρχονται οι μνήμες της παιδικής του ηλικίας και του αποτυχημένου του γάμου. Με το ζήτημα της μνήμης ασχολείται και ο Richard Powers στο μυθιστόρημά του Ο ποταμός της μνήμης (μτφρ. Μ. Μακρόπουλος, εκδ. Εστία). Ένα ταξίδι στα αχανή πεδία της συνείδησης και του εγώ, μια περιπλάνηση στις λεωφόρους και τα μονοπάτια του εγκεφάλου και μια εξερεύνηση όσων μας χωρίζουν από την υπόλοιπη πλάση και μας ενώνουν μ' αυτήν. Το μυθιστόρημα του Dave Eggers Ο κύκλος (μτφρ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου, εκδ. Κέδρος) έχει θέμα του την εικονική πραγματικότητα μέσα στην οποία ζει η ηρωίδα του. Ο Κύκλος, η ισχυρότερη διαδικτυακή εταιρία παγκοσμίως, με απέραντες εγκαταστάσεις στην Καλιφόρνια, έχει κατορθώσει να ενοποιήσει τα προσωπικά μέιλ των χρηστών του, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις τραπεζικές συναλλαγές και τις αγορές σε ένα δικό του παγκόσμιο σύστημα που παρέχει μόνο μία διαδικτυακή ταυτότητα. Η μνήμη και η ιδιωτικότητα καταλύονται σε αυτή την όχι και τόσο μακρινή δυστοπία.

Κάθε νέο μυθιστόρημα του Milan Kundera προκαλεί, αν μη τι άλλο, συζητήσεις. Έτσι συνέβη και με τη Γιορτή της ασημαντότητας (μτφρ. Γ. Η. Χάρης, εκδ. Εστία). Ο Kundera εξυψώνει το μικρό, φωτίζει τα σοβαρότερα προβλήματα ενώ ταυτόχρονα δεν γράφει ούτε μία σοβαρή φράση, γοητεύεται από την πραγματικότητα του σημερινού κόσμου και ταυτόχρονα αποφεύγει κάθε ρεαλισμό. Αντιθέτως, το μυθιστόρημα του J.M. Coetzee Ένας αργός άνθρωπος (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Μεταίχμιο) έχει ως βάση του τον ρεαλισμό. Όταν ο φωτογράφος Πολ Ρέιμεντ χάνει το πόδι του ύστερα από ένα ατύχημα με το ποδήλατό του, βλέπει τη μοναχική του ζωή να αλλάζει οριστικά. Επιστρέφει στο εργένικο διαμέρισμά του και αρνείται σθεναρά τη λύση του πρόσθετου μέλους, αλλά ταυτόχρονα τον ενοχλεί πολύ το ότι ξαφνικά είναι εξαρτημένος από τους άλλους. Οι αναδρομές στα εξήντα χρόνια της ζωής του ενισχύουν την απελπισία του και τη μοιρολατρική του στάση, μέχρι τη στιγμή που συνειδητοποιεί ότι έχει αρχίσει να ερωτεύεται τη Μαριγιάνα, την κροάτισσα νοσοκόμα του, μια γυναίκα πρακτική και γήινη που παλεύει να συντηρήσει την οικογένειά της σε μια ξένη χώρα. Τα Φλογοβόλα (μτφρ. Γ.Ι. Μπαμπασάκης, εκδ. Ίκαρος) της Rachel Kushner είναι ένα μυθιστόρημα για την Αμερική και την Ιταλία της δεκαετίας του ’70. Μια νέα κοπέλα, η Ρίνο, παθιασμένη με το σκι, με την ταχύτητα, με τις μοτοσικλέτες, με την τέχνη, βρίσκεται στην καρδιά των γεγονότων, των αδιάκοπων αναζητήσεων. Διψάει για ζωή, για έρωτα, για εμπειρίες, με μοτοσικλέτες ή με μολότοφ, σε αίθουσες τέχνης της πρωτοπορίας στη Νέα Υόρκη ή σε οδομαχίες στους εξεγερμένους δρόμους της Ρώμης. Στο μυθιστόρημα του Abraham B. Yehoshua Ρετροσπεκτίβα (μτφρ. Μάγκυ Κοέν, εκδ. Πόλις), πρωταγωνιστεί ο Γιαΐρ Μόζες, ένας καταξιωμένος ισραηλινός σκηνοθέτης στη δύση της ζωής του, ο οποίος φτάνει στο Σαντιάγκο ντε Κομποστέλα, μαζί με τη γερασμένη ηθοποιό και πρώην μούσα του, τη Ρουθ, για να παραστεί σε ένα αναδρομικό αφιέρωμα στο έργο του. Ο Μόζες, σαν άλλος προσκυνητής, θα ξεκινήσει μια αναδρομή στον χρόνο, έναν απολογισμό των πεπραγμένων του, όχι για να κλείσει τα κιτάπια του, αλλά για να βρει έναν τρόπο να διορθώσει, ίσως, τα πράγματα και να μην απαρνηθεί την επιθυμία, τη λαχτάρα για δημιουργία, για αγάπη και ζωή.

Η νουβέλα του Julio Cortazar Ο κυνηγός (μτφρ. Μάγια-Μαρία Ρούσσου, εκδ. Απόπειρα) αφορά τη ζωή του σαξοφωνίστα Τζόνυ Κάρτερ (λογοτεχνικό alter ego του Charlie Parker), τη μουσική, τα ναρκωτικά, τα ποιήματα του Ντύλαν Τόμας. Για το πώς είναι να κυνηγάς την επιτυχία, τη δόξα και την υστεροφημία. Το μυθιστόρημα της Kari Hesthamar So long, Marianne (μτφρ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, εκδ. Ποταμός) μιλάει για την ιστορία της Μαριάννε, της γυναίκας που ερωτεύτηκε ο Λέναρντ Κόεν, κάποτε στην Ύδρα, που σημάδεψε τη ζωή και την τέχνη του. Στα 22 της χρόνια, η Μαριάννε Ιλέν εγκαταλείπει το παγωμένο Όσλο και μετακομίζει στην Ύδρα. Ένας άνδρας εμφανίζεται μπροστά της και της ζητάει να καθίσει με τον ίδιο και την παρέα του στα λιγοστά τραπεζάκια της αυλής. Της συστήνεται ως Λέοναρντ Κόεν. Η συνάντηση σηματοδοτεί την αρχή ενός έρωτα που θα διαρκέσει όλη την ταραγμένη δεκαετία του '60.

Ο Γάλλος νομπελίστας Roger Martin du Gard (1881-1958) δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στη χώρα μας, ίσως επειδή το γνωστότερο έργο του που αποτελείται από οκτώ τόμους (Οι Τιμπώ, κι έχει κυκλοφορήσει μόνο ο όγδοος τόμος, σε μετάφραση Γ. Νίκα, από τις Εκδόσεις της Εστίας) συνιστά δύσκολο εκδοτικό εγχείρημα. Από τις εκδόσεις Πόλις κυκλοφόρησε φέτος το περίφημο Ζαν Μπαρουά (μτφρ. Κ. Σωχωρίτης), μυθιστόρημα ηθικής διαμόρφωσης που διαδραματίζεται στα χρόνια της υπόθεσης Ντρέιφους και προτάσσει, πέραν της εμβληματικής μορφής του κεντρικού ήρωα, πολλά ντοκουμέντα από την πολύκροτη δίκη. Η φροντισμένη έκδοση περιλαμβάνει προλόγους των Andre Daspre και Albert Kamus. Σε άλλο ύφος, η Δεύτερη ευκαιρία (μτφρ. Καρολήνα Μέρμυγκα, εκδ. Μελάνι) είναι ένα κομβικό αφήγημα του Henry James, μια και σ' αυτή την υψηλής πύκνωσης νουβέλα θα εντοπίσει ο αναγνώστης τα σημαντικότερα στοιχεία της προβληματικής του συγγραφέα για την αλληλεπίδραση ζωής και τέχνης, μέσα από την περίπλοκη σχέση ανάμεσα σε δύο άντρες, έναν συγγραφέα και τον θαυμαστή του.

Ιστορία - Ευρώπη, Ελλάδα, Βυζάντιο

Τα βιβλία ιστορίας, ειδικότερα όσα σχετίζονται με τους ΔΥΟ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ του περασμένου αιώνα, όλο και πληθαίνουν, εξαιτίας εν μέρει και των σχετικών επετείων (100 χρόνια από την έναρξη του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου φέτος, 70 χρόνια από το τέλος του Δεύτερου τη χρονιά που έρχεται). Ο καθηγητής στρατιωτικής ιστορίας Hew Strachan μας έδωσε με το επίτομο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (μτφρ. Ν. Λαζαρίδης, εκδ. Γκοβόστης) μια πυκνογραμμένη και καλά στοιχειοθετημένη ιστορία του Μεγάλου Πολέμου, με ιδιαίτερη έμφαση στις μάχες και στα στρατιωτικά γεγονότα, χωρίς να παραμελεί να φωτίσει το περίπλοκο διπλωματικό και πολιτικό παιχνίδι. Αντίστοιχα, το βιβλίο Το Γ΄Ράιχ σε πόλεμο (μτφρ. Ελένη Αστερίου, εκδ. Αλεξάνδρεια) είναι το τρίτο μέρος του σημαντικού έργου του Richard D. Evans, έπειτα από τα Η έλευση του Γ΄Ράιχ και Το Γ΄Ράιχ στην εξουσία που προηγήθηκαν από τις ίδιες εκδόσεις. Ένα εμβληματικό έργο, που εστιάζει στην ναζιστική Γερμανία και τις συνθήκες που γέννησαν και θέριεψαν το «θηρίο» στο κέντρο της Ευρώπης. Τέλος, εντυπωσιακό και σπάνιο στη θεματική του, το βιβλίο Όλεθρος - Η Ευρώπη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (μτφρ. Ιωάν. Χαλαζιάς, εκδ. Ψυχογιός) του Keith Lowe μας δίνει μια πανοραμική εικόνα του ζόφου και του χάους που διαδέχτηκε τον πόλεμο στην Ευρώπη. Μια παραμελημένη πλευρά της Ιστορίας, για όσους νομίζουν ότι οι καταστροφικές συνέπειες ενός πολέμου τελειώνουν με τη λήξη του. 

Με τις συνέπειες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου στην ελληνική κοινωνία διαχρονικά ασχολείται και η εμβριθής μελέτη της Άννας- Μαρίας Δρουμπούκη Μνημεία της λήθης - Ίχνη το Β΄Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα και στην Ευρώπη (εκδ. Πόλις). Με πρόλογο του Χάγκεν Φλάισερ, το έργο της Δρουμπούκη ορίζει ένα σχετικά καινοφανές πεδίο στην σύγχρονη ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, εξετάζοντας τους τρόπους διαχείρισης της συλλογικής μνήμης στις ποικίλες εκφάνσεις της και πώς αυτοί επηρεάζουν την οπτική μας για τη σημερινή πραγματικότητα. Σε άλλο μήκος κύματος, στο βιβλίο Ο «Δεκέμβρης» του 1944 (εκδ. Ίκαρος) ο Πέτρος Στ. Μακρής-Στάικος συγκέντρωσε τέσσερα αδημοσίευτα μέχρι σήμερα κείμενα-ντοκουμέντα σχετικά με τα όσα έλαβαν χώρα τον Δεκέμβριο του 1944 στην Αθήνα. Ένα βιβλίο που συζητείται και θα συζητηθεί περισσότερο, αφού ρίχνει νέο φως σε παρασκηνιακά και άλλα γεγονότα της περιόδου, όπως για παράδειγμα η εξόντωση «ομήρων», κυρίως ηλικιωμένων Αθηναίων, με το σύστημα της «πορείας θανάτου», από τον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. 

Το μνημειώδες έργο του Γιώργου Β. Δερτιλλή Ιστορία του ελληνικού κράτους (1830-1920) κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 2005 από τις Εκδόσεις της Εστίας κι έχει επανεκδοθεί αρκετές φορές έκτοτε, παρά το μέγεθός του (δίτομο στην αρχική έκδοση). Φέτος, τυπώθηκε ξανά, με ορισμένες αναθεωρήσεις, σε επίτομη (και άρα πιο οικονομική) βιβλιοδετημένη έκδοση από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, δίνοντας και πάλι την ευκαιρία στους αναγνώστες να αποκτήσουν ένα βιβλίο αναφοράς που μπορεί να συνεισφέρει τα μάλλα στην αυτογνωσία μας. Τέλος, της προσοχής των αναγνωστών που τους ενδιαφέρει η ευρύτερη ελληνική Ιστορία δεν θα πρέπει να διαφύγει η μελέτη Ο Ελληνικός Μεσαίωνας - Βυζάντιο, 9ος - 15ος αιώνας, της Γαλλίδας Évelyne Patlagean, ένα πρωτότυπο έργο που επιχειρεί να «εντάξει» την ιστορία του Βυζαντίου στην ευρύτερη ιστορία του δυτικού Μεσαίωνα.

Πολιτική & οικονομία

Αναμφίβολα, το βιβλίο της χρονιάς στο χώρο της ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ, ΤΗΣ ΟΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ είναι το ογκώδες έργο του Γάλλου οικονομολόγου Thomas Piketty με τίτλο Το κεφάλαιο τον 21ο αιώνα (μτφρ. Ελίζα Παπαδάκη, εκδ. Πόλις), ίσως το βιβλίο που συζητήθηκε περισσότερο την τελευταία δεκαετία στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, κι έχει σχολιαστεί, επαινεθεί ή δεχτεί κριτική όσο λίγα σύγχρονα έργα. Ο Piketty εντοπίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα της σύγχρονης οικονομίας στις διαρκώς αμβλυνόμενες ανισότητες και καλεί σε συστράτευση σε πλανητικό επίπεδο, πριν τα πράγματα οδηγηθούν σε έκρηξη. Ένα εμβληματικό βιβλίο που χαρακτηρίστηκε το σπουδαιότερο έργο πολιτικής οικονομίας από την εποχή του Κεφαλαίου του Μαρξ. Σε παρόμοια θεωρητική κατεύθυνση, αλλά με βλέμμα που εκκινεί περισσότερο από την πολιτική επιστήμη, είναι και το αξιόλογο έργο Η κοινωνία των ίσων (μτφρ. Αλέξ. Κουπκιολής, εκδ. Πόλις) του Pierre Rosanvallon, ένα βιβλίο πολιτικό που προτάσσει την επανασύνδεση, σε νέες βάσεις, των ιδεωδών του σοσιαλισμού και της δημοκρατίας. Στην επάνοδο μιας νέας μορφής σοσιαλδημοκρατίας στην αιχμή της πολιτικής καλεί και η γνωστή πολιτική επιστήμονας Sheri Berman με το βιβλίο της Το πρωτείο της πολιτικής - Η σοσιαλδημοκρατία στην Ευρώπη του 20ου αιώνα (μτφρ. Ελένη Αστερίου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), όπου αναλύει τις ποικίλες εκδοχές της σοσιαλδημοκρατίας τα τελευταία 100 χρόνια, ανά χώρα μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Ένα πολύτιμο βιβλίο που αποσαφηνίζει έννοιες και λέξεις που η κρίση έχει επαναφέρει δραματικά στην επικαιρότητα. 

Γιατί όμως ενώ σε θεωρητικό επίπεδο ο ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ πνέει τα λοίσθια, αφού πρώτα πυροδότησε μια παγκόσμια οικονομική κρίση, εξακολουθεί να είναι ακόμη και σήμερα, ακόμη και στην προοδευτική Ευρώπη, στο κέντρο των πολιτικών επιλογών; Γιατί κυριαρχεί ακόμη ο νεοφιλελευθερισμός, ενώ οι ιδέες του έχουν ηττηθεί; Σε αυτά και άλλα παρόμοια ερωτήματα απαντά με διαύγεια και στοιχεία ο Βρετανός Colin Crouch στο βιβλίο του Ο περίεργος μη θάνατος του νεοφιλελευθερισμού (μτφρ. Αλέξ. Κουπκιολής, εκδ. Εκκρεμές), εντοπίζοντας το πρόβλημα στην ισχύ των μεγάλων εταιρειών και στην επιρροή που ασκούν στην άσκηση πολιτικής στις μέρες μας. Τέλος, το συλλογικό έργο Το «βαθύ κράτος» στη σημερινή Ελλάδα και η ακροδεξιά - Αστυνομία, δικαιοσύνη, στρατός, εκκλησία (εκδ. Νήσος) διακρίνεται από την πρωτοτυπία να επιχειρεί να εξετάσει όχι τη διείσδυση των ακροδεξιών ιδεολογιών στην ελληνική κοινωνία, που μας έχει απασχολήσει έντονα τελευταία, αλλά τη διείσδυσή της στο ίδιο το κράτος και στους μηχανισμούς του, κάτι που τα τελευταία χρόνια είχε θεωρηθεί ότι έχει εξανεμιστεί ή ατονήσει. Γράφουν οι Δ. Κουσουρής, Δημ. Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος, Κλειώ Παπαπαντολέων, Αλ. Σακελλαρίου, Δ. Χριστόπουλος, ενώ τον τόμο επιμελήθηκε ο Δημήτρης Χριστόπουλος. 

Φιλοσοφία, σκέψη & ιδέες

Ο Friedrich Nietzsche παραμένει ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ρηξικέλευθος και επίκαιρος, όπως το αποδεικνύει και η μεγάλη ανταπόκριση που βρήκε η νέα κυκλοφορία του έργου του Αντίχριστος - Ανάθεμα κατά του Χριστιανισμού (μτφρ. Βαγγ. Δουβαλέρης), στη θαυμάσια έκδοση των εκδόσεων Gutenberg, σε επιμέλεια Ήρκου Ρ. Αποστολίδη. O Νίτσε, με το αφοριστικό και χειμαρρώδες ύφος του, επιχειρεί να κατεδαφίσει ό,τι στα μάτια του εκπροσωπεί την παρακμή και τη δουλεία του ανθρώπου. Επίσης κλασικό, το μνημειώδες έργο Συνομιλίες με τον Γκαίτε - κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του (μτφρ. Δ. Δημοκίδης, εκδ. Printa) τού Johann-Peter Eckermann καλύπτει μια χρόνια έλλειψη από την κλασική γραμματεία, στην οποία αναμφίβολα εντάσσεται το συγκεκριμένο έργο, που εκδόθηκε σε δύο άψογους εκδοτικά και αισθητικά τόμους, κι ελπίζουμε να βρει το κοινό του και στη χώρα μας. Σε άλλο μήκος κύματος, το σύγχρονο βιβλίο Η σιωπή των ζώων - Για την πρόοδο και άλλους νεωτερικούς μύθους (μτφρ. Γ. Λαμπράκος, εκδ. Οκτώ) του Βρετανού John Gray, τον οποίο έχουμε γνωρίσει, μεταξύ άλλων, από το προγενέστερο έργο του Αχυρένια σκυλιά - Σκέψεις για τους ανθρώπους και άλλα ζώα (μτφρ. Γ. Λαμπράκος, εκδ. Οκτώ). Όπως φαίνεται κι από τον τίτλο του, ο Gray υποβάλλει στη βάσανο της κριτικής την ιδέα της προόδου «πατώντας» σε λογοτεχνικά και φιλοσοφικά έργα. 

Ο Ιταλός Nuccio Ordine αγαπήθηκε πολύ και στη χώρα μας με το βιβλίο του Η χρησιμότητα το άχρηστου (μτφρ. Αντ. Χρυσοστομίδης, εκδ. Άγρα) στο οποίο ασκεί δριμεία και ευφάνταστη κριτική στην χρησιμοθηρική εποχή μας αναδεικνύοντας τη σημασία πραγμάτων με μικρή αγοραία αξία, όπως είναι οι κλασικές σπουδές και τα κλασικά έργα, ο ανιδιοτελής έρωτας, το μη επικερδές πανεπιστήμιο και πολλά άλλα. Ο Bernard Williams, από την άλλη, καταβυθίζεται στην αρχαιότητα και καταδεικνύει πώς η μελέτη του ήθους και της ηθικής των Αρχαίων μπορεί να φωτίσει τις δικές μας ιδέες για τον κόσμο, στη μελέτη Αιδώς και ανάγκη - Ατομική βούληση, πράξη και ευθύνη στην Αρχαία Ελλάδα (μτφρ. Βαρβάρα Σπυροπούλου, εκδ. Αλεξάνδρεια). Γιατί όμως να φιλοσοφούμε; Στο ερώτημα απαντά ένας από τους γκουρού της μεταμοντέρνας σκέψης, ο συγγραφέας του περίφημου βιβλίου Η μεταμοντέρνα κατάσταση (μτφρ. Κ. Παπαγιώργης, εκδ. Γνώση) Jean-Francois Lyotard. Στο ευσύνοπτο βιβλιαράκι του με τον τίτλο Γιατί να φιλοσοφούμε; (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Vesta) διαβάζουμε μια ανέκδοτη μέχρι σήμερα διάλεξή του, εν είδει μαθήματος εισαγωγής στη φιλοσοφία, που χαρακτηρίζεται από διαύγεια και φιλοσοφικό βάθος, στοιχεία απαραίτητα για να απαντήσει κανείς σε τόσο απλά, κι άρα δύσκολα ερωτήματα.

Μήπως τις απαντήσεις θα τις βρούμε στα άστρα; Ο πολύς Theodor Adorno καταπιάνεται με την ανάλυση της λειτουργίας της αστρολογίας στην σύγχρονη ζωή, όχι με καταγγελτικό αλλά επικοδομητικό τρόπο, στο δοκίμιο Τα άστρα κάτω στη γη - Κοινωνιοψυχολογική μελέτη της λαϊκής αστρολογίας (μτφρ. Φ. Τερζάκης, εκδ. Ηριδανός). Στα πλέον ΧΡΗΣΙΜΑ ΒΙΒΛΙΑ της χρονιάς κατατάσσεται το απλά γραμμένο δοκίμιο Το φάντασμα της όπερας (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) του καθηγητή φυσικής στο Πενεπιστήμιο Κρήτης Στέφανου Λ. Τραχανά, όπου μέσα από το στρατήγημα της σχέσης μαθητή-δασκάλου αναδεικνύονται οι μεγάλες και σταθερές αξίες της επιστήμης και του ορθού λόγου, κόντρα στο ηθικό σχετικισμό της εποχής. Στην ίδια φιλοσοφική «γραμμή», από τις ίδιες εκδόσεις, κυκλοφόρησε πρόσφατα το έργο Σε αναζήτηση σκοπού σε έναν κόσμο δίχως σκοπό του ομότιμου καθηγητή βιολογίας Λευτέρη Ζούρου, μια προσπάθεια επίλυσης σύνθετων ηθικών ζητημάτων με τη βοήθεια της βιολογίας και γενικότερα της σύγχρονης επιστημονικής σκέψης. 

Ο Sigmund Freund υπήρξε, ανάμεσα σε τόσα άλλα, σταθερός και παθιασμένος αναγνώστης λογοτεχνίας. Μεταξύ των κλασικών, που μελετούσε ξανά και ξανά, εμπλουτίζοντας έτσι τη νέα επιστήμη που πάσχιζε να ιδρύσει, την ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ, ο Ντοστογιέφσκι υπήρξε μία από τις σταθερές εμμονές του. Στο ευσύνοπτο τομίδιο Ο Ντοστογιέφσκι και η πατροκτονία (μτφρ. Ηλλιάνα Αγγελή, Γ. Καλιφατίδης, εκδ. Πατάκη) περιέχεται τόσο το διάσημο ομότιτλο δοκίμιο για τους Αδερφούς Καραμάζοφ όσο και κάποια δοκίμια για έργα ή χαρακτήρες, μεταξύ άλλων, συγγραφέων όπως ο Γκαίτε ή ο Σαίξπηρ. Τέλος, ένα εξαιρετικό βιβλίο για την εποχή της ζωής που αποκαλούμε «γηρατειά», που ισορροπεί θαυμάσια ανάμεσα στα εγχειρίδια αυτοβοήθειας και την επιστημονική μελέτη, είναι το Η δύναμη του χαρακτήρα - και η ατέρμονη διάρκεια της ζωής (μτφρ. Χριστιάννα Σαμαρά, εκδ. Κέλευθος) του James Hillman – μια ακόμη ερεθιστική πρόταση από τον μικρό πλην εκλεκτικό εκδοτικό οίκο.  

Πολιτισμός, κοινωνία, τέχνη

Ένα από τα πιο πρωτότυπα βιβλία της χρονιάς μάς ήρθε από την κριτικό λογοτεχνίας και δημοσιογράφο Κατερίνα Σχινά και αφορά, ούτω λίγο ούτε πολύ, το πλέξιμο. Στο Καλή κι ανάποδη - ο πολιτισμός του πλεκτού (εκδ. Κίχλη) η Σχινά επιχειρεί μια ολοκληρωτική καταγραφή των ποικίλων κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών συνδηλώσεων του πλέκειν, ισορροπώντας ανάμεσα στον προσωπικό τόνο και την πολιτισμική ανάλυση. Με εντελώς διαφορετική στόχευση, η Ιώ Τσόκωνα έγραψε μια γλαφυρή προσωπική ιστορία της Κωνσταντινούπολης, κι ειδικότερα της συνοικίας Πέρα, που συνοδεύεται από φωτογραφικό υλικό, στο βιβλίο της Το Πέρα των Ελλήνων (εκδ. Μεταίχμιο). Μιλώντας για ταξίδια, το Ατέλειωτος δρόμος - Από τις σιδηρές πύλες του Δούναβη ως τον Άθω (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Μεταίχμιο) του Patrick Leigh Fermor συμπληρώνει τα ταξιδιωτικά βιβλία του Βρετανού που τόσο αγάπησε την Ελλάδα, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και το ακριβές ημερολόγιό του κατά το πέρασμά του από την Κωνσταντινούπολη στον Άθω. 

Από τη ζωή που έγινε τέχνη, το πέρασμα στο αντίστροφο, στην ΤΕΧΝΗ ΠΟΥ ΓΙΝΕΤΑΙ ΖΩΗ, η απόσταση είναι μικρή: η περίφημη βιογραφία του Βαν Γκογκ από τον Irving Stone επανακυκλοφόρησε φέτος με νέο εξώφυλλο αναζητώντας νέους παθιασμένους αναγνώστες. Το Πάθος για ζωή - Η ζωή του Βαν Γκογκ (μτφρ. Δ. Κωστελένος, εκδ. Γκοβόστης) φέρνει στο φως μια από τις πιο ιδιαίτερες περιπτώσεις καλλιτέχνη, του οποίου ζωή και έργο έγιναν ένα κουβάρι από το ξετύλιγμα του οποίου προέκυψαν μερικά από τα πιο εντυπωτικά έργα της σύγχρονης τέχνης. Μιλώντας για σύγχρονη τέχνη, ο φιλόσοφος και κριτικός τέχνης Arthur C. Danto επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα Τι είναι αυτό που το λένε τέχνη; (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Μεταίχμιο), απορία που πολλοί σύγχρονοι καλλιτέχνες φρόντισαν με τα έργα τους να την καταστήσουν μάλλον αναπάντητη. Γραμμένο με διαύγεια και γνώση, αποτελεί σε κάθε περίπτωση μια καλή ευκαιρία για αναστοχασμό πάνω στα ίδια τα υλικά της μοντέρνας ζωής. Στο παραπάνω ερώτημα απαντούν με τον τρόπο τους και οι Alain de Botton και John Armstrong στο βιβλίο-λεύκωμα Η τέχνη ως θεραπεία (μτφρ. Αντ. Καλοκύρης, εκδ. Πατάκης) προσθέτοντας ωστόσο μια διαφορετική διάσταση: Η τέχνη, λένε, δεν είναι μόνο παρηγορητική (πράγμα όχι λίγο, εδώ που τα λέμε) αλλά και χρήσιμη, αρκεί να ξέρεις να την προσεγγίσεις και να αντλήσεις ό,τι έχει να σου δώσει. Στο βιβλίο-λεύκωμα περιλαμβάνονται μια σειρά από επιλεγμένα έργα τέχνης από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας, με εμπευσμένο σχολιασμό. Τέλος, τη δική του ριζοσπαστική προσέγγιση σε αυτά τα θέματα ανέπτυξε μέσα από τη δράση του και τα έργα του ο περίφημος street artist, γνωστός ως Banksy. Το λεύκωμα με τον τίτλο Planet Banksy - Ο καλλιτέχνης, το έργο του και το κίνημα που ενέπνευσε (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Μεταίχμιο) σε επιμέλεια Ket προσφέρει μια πανοραμική ματιά στην πορεία και την επίδρασή του σε άλλους καλλιτέχνες, που επίσης παρουσίαζονται εδώ, συγκεντρώνοντας πολλά από τα γνωστότερα έργα του. 

Λογοτεχνική κριτική & εκπαίδευση

Τα βιβλία που αφορούν την κριτική θεωρία ή και γενικότερα αυτά που προσπαθούν να ΦΩΤΙΣΟΥΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ όλο και πληθαίνουν τα τελευταία χρόνια, μαρτυρώντας το ενδιαφέρον ενός ευρύτερου κοινού για σημαντικά θεωρητικά έργα. Ο Ρώσος θεωρητικός της λογοτεχνίας Mikhail Bakhtin έχει αναδειχτεί τις τελευταίες δεκαετίες σε μείζονα προσωπικότητα σε αυτό το χώρο και η επιρροή του όλο και αυξάνεται μεταξύ των κριτικών όσο και μεταξύ των απλών αναγνωστών. Στο τόμο Δοκίμια ποιητικής (μτφρ. Γ. Πινακούλας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) περιλαμβάνονται πέντε κείμενά του που αφορούν την αισθητική της λογοτεχνίας ως επιστημονικό κλάδο. Τα δοκίμια βρέθηκαν στα κατάλοιπα του συγγραφέα και εκδόθηκαν το 1979, τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό του. To Ηρόστρατος - Η αναζήτηση της αθανασίας (μτφρ. Χ. Βλαβιανός, εκδ. Gutenberg) του Fernando Pessoa είναι ένα λαμπρό δοκίμιο για την τέχνη, τη θνητότητα, την προσωρινότητα της δημιουργίας, την αδυναμία μας να ορίσουμε με απόλυτους όρους τι είναι σημαντικό και τι όχι στην τέχνη, την αναπόφευκτη σύγκρουση της ιδιοφυίας με την εποχή της.

Από τη Λισαβόνα στην Αλεξάνδρεια, κι από τον Πεσσόα στον Καβάφη: Ο Δημήτρης Παπανικολάου, αναπληρωτής καθηγητής νεοελληνικών σπουδών στην Οξφόρδη, μιλάει για τον Καβάφη με τρόπο «ξένο» προς την κλασική ελληνική κριτική, προτάσσοντας την ομοφυλόφιλη ταυτότητά του, βάζοντας την σεξουαλικότητά του στο κέντρο του έργου του. «Τον Καβάφη η σεξουαλικότητα δεν τον κάνει να θέλει να κρυφτεί. Τον κάνει να συνειδητοποιεί και να ιστορικοποιεί. Δεν τον κάνει να αλληγορεί και να σιωπά. Τον κάνει να αντιδρά.» Στη μελέτη «Σαν κι εμένα καμωμένοι» - Ο ομοφυλόφιλος Καβάφης και η ποιητική της σεξουαλικότητας (εκδ. Πατάκης). Σε παρόμοια θεωρητικά «νερά», η Σοφία Ντενίση, που διδάσκει Ιστορία και Κριτική της Λογοτεχνίας στην ΑΣΚΤ, συνοψίζει στη μελέτη της Ανιχνεύοντας την "αόρατη" γραφή - Γυναίκες και γραφή στα χρόνια του διαφωτισμού-ρομαντισμού (εκδ. Νεφέλη) μια συζήτηση που έχει ανοίξει εδώ και χρόνια για τη σχέση των γυναικών με τη γραφή στον ελληνικό χώρο, και πώς αυτή σχετίζεται γενικότερα με τα ζητήματα χειραφέτησης και εμφάνισης των γυναικών στον κοινωνικό χώρο. Η Ντενίση περιορίζει τη μελέτη της στα χρόνια της «μετάβασης», ήτοι στις δεκαετίες ανάμεσα στα τέλη του 18ου αιώνα και το 1880, φέρνοντας στο φως μια δραστηριότητα αρκετά πιο πλούσια απ' ό,τι ο κυρίαρχος λόγος έχει αφήσει να διαφανεί.

Τέλος, ο Γιάννης Σ. Παπαδάτος, που διδάσκει παιδική λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο του Αιγαίου, με μεγάλη πείρα όμως και από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση όπου έχει διατελέσει εκπαιδευτικός και σχολικός σύμβουλος, έγραψε ένα βιβλίο που αποτελεί ολοκληρωμένο οδηγό πλοήγησης για τους εκπαιδευτικούς στη διδακτική της λογοτεχνίας στο σχολείο. Στον τόμο Το παιδικό βιβλίο στην εκπαίδευση και την ελληνική κοινωνία (εκδ. Παπαδόπουλος), όπως φανερώνει κι ο τίτλος του, ο Παπαδάτος καταπιάνεται με σχεδόν όλες τις πλευρές του ζητήματος, φροντίζοντας τόσο τη θεωρητική υπομόχλευση του αναγνώστη όσο και τον διαρκή εμπλουτισμό των κειμένων με πρακτικές ιδέες και χρήσιμες σκέψεις για την ανάγνωση και τη διδακτική των βιβλίων για παιδιά και εφήβους. 

Ποίηση - σύγχρονη, ρωμαϊκή, αρχαία

Η έκδοση ενός τόμου όπου συγκεντρώνονται όλα τα ποιήματα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, Ποιήματα 1963-2011 (εκδ. Καστανιώτη), ήταν από τα σημαντικότερα γεγονότα της χρονιάς στο χώρο της ελληνικής ποίησης. Ένα έργο που παίρνει τη θέση του στην σύγχρονη ελληνική γραμματεία. Αντίστοιχα, η καλαίσθητη βιβλιοδετημένη έκδοση με τα Ποιήματα (1945-1998) (επιμ. Μαρία Σπανάκη, εκδ. Κέδρος) του Μίλτου Σαχτούρη δίνει την ευκαιρία στους φίλους του σημαντικού ποιητή να αποκτήσουν σε έναν τόμο το σύνολο του έργου του. Χρονιά συγκεντρωτικής έκδοσης και για τον Γιώργο Μαρκόπουλο, ο οποίος με τα Ποιήματα 1968-2010 (εκδ. Κέδρος) συγκεντρώνει μεγάλο μέρος του έργου του που αποτελείται από έξι ποιητικές συλλογές, αρκετές από τις οποίες έχουν τιμηθεί με κρατικά ή άλλα βραβεία, ενώ πολλά από τα ποιήματα έχουν τύχει νέας επεξεργασίας. Ο Διονύσης Καψάλης, επιμένοντας στην ρυθμική αγωγή περασμένων εποχών, έδωσε την ποιητική συλλογή Μια υπόθεση ευδαιμονίας (εκδ. Άγρα). «Το ξέρω, δεν χωράει μαυσωλείο / εκεί οπού ακόμα κυριαρχεί / ο πόνος της σαρκός ούτε βιβλίο / απόψε πού είναι νύχτα και βροχή, στης σάρκας σου τη μνήμη καταλύω.» Μεταξύ των 126 ετερωνύμων του Fernando Pessoa υπάρχει κι ένας που θεωρείται ο «δάσκαλος» όλων, τον οποίο τόσο ο ίδιος ο Πεσσόα όσο και κάποια ετερώνυμά του θεωρούν τον μείζονα ποιητή του καιρού τους. Στη συλλογή Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο συναντά κανείς μια ρωμαλέα ποιητική φωνή, το αντι-ρομαντικό μανιφέστο ενός οξυδερκούς παρατηρητή ανθρώπου και φύσης. Των εραστών τα μάτια είναι πάντα σα βροχή... είναι ο τίτλος του 5ου βιβλίου της Παλατινής Ανθολογίας - Επιγράμματα Ερωτικά (μτφρ. Γ. Κεντρωτής, εκδ. Gutenberg), από τα δημοφιλέστερα ποιητικά αναγνώσταματα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Κι αν ο έρωτας μας λαβώσει βαριά, υπάρχουν πάντοτε και τα Ερωτικά αντιφάρμακα (μτφρ. Γ. Γιατρομανωλάκη) του Οβίδιου (Ovidius), του διάσημου Ρωμαίου ποιητή των Μεταμορφώσεων, σε ένα κομψό τομίδιο από την Άγρα. 

Graphic novel

Ο σκιτσογράφος Soloup ανανεώνει τη σχετική με τη μικρασιατική καταστροφή βιβλιογραφία, «πατώντας» σε μεγάλες σταθερές της παράδοσής μας, βιβλία που έχουν γράψει οι Αϊβαλιώτες Φώτης Κόντογλου («Αϊβαλί η πατρίδα μου», εκδ. Άγκυρα) και Ηλίας Βενέζης («Νούμερο 31328» και «Μικρασία, χαίρε», εκδ. Εστία), από τα οποία αντλεί τις τρεις από τις τέσσερις αφηγήσεις που έχουν ως κέντρο την «καταστροφή» του Αϊβαλιού και του γειτονικού Μοσχονησίου. Για την τέταρτη ιστορία του, που εντάσσεται στον ευρύτερο κορμό των αφηγήσεων, ο Soloup χρησιμοποιεί υλικό από βιβλίο του Αχμέτ Γιορουλμάζ («Τα παιδιά του πολέμου», εκδ. Ωμέγα). Μια επίσκεψη στην Ιστορία, με συναίσθημα αλλά και με τη γνώση που χαρίζει ο χρόνος και η απόσταση από τα γεγονότα. Έτσι, τόσο σε εικαστικό όσο και σε αφηγηματικό επίπεδο, το Αϊβαλί (εκδ. Κέδρος) αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη και καλλιτεχνικά άρτια πρόταση που έχει δώσει το δύσκολο είδος των εικονογραφημένων ιστοριών για μεγάλους – τουλάχιστον μέσα στο 2014. 

BOOK PRESS 2014